هوش مصنوعی و مسئله مالکیت آثار در تصویرسازی دیجیتال: رویکردی حقوقی و اخلاقی

پژوهش حاضر به بررسی ابعاد حقوقی و اخلاقی به کارگیری هوش مصنوعی در فرآیند تولید تصویرسازی دیجیتال پرداخته و کوشیده نسبت میان فناوری های مولد تصویر، مالکیت، هنری اصالت اثر و مسئولیت انسانی را در بستر هنر دیجیتال معاصر واکاوی کند. با گسترش ابزارهایی چون میدجرنی، استیبل دیفیوژن، شبکه های مولد تخاصمی و شبکه های عصبی پیچشی در سال های اخیر، فرآیند خلق تصویر از وضعیت صرفا انسانی فاصله گرفته و به عرصه ای مشارکتی میان انسان، داده و الگوریتم بدل شده است. این تحول، در کنار افزایش، سرعت بهره وری و کیفیت دیداری، آثار پرسش های مهمی را درباره حق مولف، انتساب اثر، مالکیت خروجی های تولید شده، استفاده از داده های آموزشی و حدود مداخله هنرمند پدید آورده است. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل توصیفی تحلیلی داده های حاصل از مصاحبه های نیمه ساختاریافته با طراحان گرافیک و هنرمندان فعال در حوزه هوش مصنوعی همراه با بررسی نمونه های منتخب تصویرسازی دیجیتال تولید شده با مدل های هوش مصنوعی است. یافته ها نشان می دهد که نبود چارچوب های حقوقی شفاف، یکی از مهم ترین چالش های بهره گیری از هوش مصنوعی در هنر دیجیتال است؛ زیرا تعیین مالکیت اثر، مسئولیت، خالق، اعتبار داده های آموزشی و جایگاه هنرمند در فرآیند تولید را با ابهام مواجه می کند. همچنین وابستگی مدل ها به داده های پیشین مسئله اصالت و امکان بازتولید ناخواسته سبک ها و آثار موجود را برجسته می سازد. نتایج پژوهش بر ضرورت تدوین ضوابط حقوقی و اخلاقی متناسب با هنر هوش مصنوعی، شفافیت در فرآیند تولید، حفظ حقوق مالکیت فکری و تعریف نقش انسان به عنوان ناظر، انتخابگر و مدیر خلاق تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، تصویرسازی دیجیتال ، مالکیت فکری ، اخلاق هوش مصنوعی ، حق مولف ، اصالت هنری