توهم شفافیت در ارزیابی های ESG مبتنی بر هوش مصنوعی: نقد معرفت شناختی سبزشویی الگوریتمی در مالی پایدار

زمینه با رشد سرمایه گذاری های مبتنی بر معیارهای ESG و گسترش کاربرد هوش مصنوعی در ارزیابی عملکرد پایداری شرکت ها مسئله «توهم شفافیت الگوریتمی به ویژه در بازارهای نوظهور از جمله ایران اهمیت یافته است. محدودیت های داده ای، ضعف استانداردهای گزارش دهی و فقدان تضمین های نهادی می تواند به اعتماد بیش از حد سرمایه گذاران و سبزشویی الگوریتمی منجر شود. هدف این مقاله با رویکرد علمی ترویجی و تحلیلی، مدل مفهومی بومی توهم شفافیت الگوریتمی را در ارزیابی های ESG در ایران ارائه دهد و عوامل موثر بر شکل گیری آن را تحلیل کند. روش پژوهش بر مبنای تحلیل ادبیات بین المللی و بومی، بررسی شاخص های ESG و تلفیق دیدگاه های فنی - مدل محور با تحلیل معرفت شناختی و نهادی انجام شد. چارچوب مفهومی شامل چهار مولفه اصلی داده های ناقص یا سوگیر، پیچیدگی مدل، روایت های شفافیت ظاهری و پذیرش نهادی و سرمایه گذار است. یافته ها: محدودیت های داده ای و استانداردهای ناقص در ایران موجب تشدید توهم شفافیت و سبزشویی الگوریتمی می شوند. مدل مفهومی ارائه شده امکان تحلیل انتقادی و شناسایی نقاط ضعف را فراهم کرده و چارچوب مرحله ای پیشنهادی شامل جمع آوری داده ها، وزن دهی شاخص ها، تحلیل الگوریتمی قابل توضیح، اعتبارسنجی نهادی و بازنگری مستمر است. نتیجه گیری و کاربرد یافته ها نشان می دهد که تحقق شفافیت واقعی و تصمیم گیری مبتنی بر داده های معتبر نیازمند تلفیق فناوری، چارچوب های نهادی و فرهنگ پاسخگویی است. مدل ارائه شده می تواند راهنمای عملی برای سیاستگذاران، نهادهای نظارتی و سرمایه گذاران در ایران باشد و مسیر پژوهش های آینده برای کاهش سبزشویی الگوریتمی را مشخص کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، ESG ، سبزشویی الگوریتمی ، شفافیت ، مالی پایدار