کاربرد هوش مصنوعی در مدیریت منابع حیاتی کشور آب، برق و گاز: الزامات، فرصت ها و ملاحظات حکمرانی

مدیریت منابع حیاتی شامل آب، برق و گاز یکی از مولفه های اساسی حکمرانی عمومی و توسعه پایدار به شمار می رود و نقش تعیین کننده ای در امنیت رفاه اجتماعی و پایداری زیرساخت های کشورها دارد. پیچیدگی فزاینده نظام های تامین این منابع، ناشی از رشد تقاضا، محدودیت منابع، فرسودگی زیرساخت ها و ناهماهنگی نهادی کارایی رویکردهای سنتی مدیریت را با چالش مواجه ساخته است. در این میان هوش مصنوعی به عنوان ابزاری توانمندساز برای تحلیل داده های گسترده، پیش بینی رفتار سیستم های پیچیده و پشتیبانی از تصمیم سازی ظرفیت قابل توجهی برای ارتقای مدیریت منابع حیاتی فراهم می کند. هدف از انجام این پژوهش بررسی کاربردهای هوش مصنوعی در مدیریت منابع آب، برق و گاز و تبیین الزامات، فرصت ها و ملاحظات حکمرانی مرتبط با استقرار این فناوری با تاکید بر شرایط نهادی ایران است. روش پژوهش مبتنی بر مرور تحلیلی و تطبیقی منابع علمی و اسناد سیاستی معتبر و دسته بندی کاربردهای هوش مصنوعی در سه حوزه اصلی، آب، برق و گاز می باشد. نتایج نشان می دهد که اثربخش ترین کاربردهای هوش مصنوعی عمدتا بر حل مسائل عملی و قابل اندازه گیری تمرکز دارند؛ از جمله کاهش تلفات و بهینه سازی مصرف در بخش آب، مدیریت پیک مصرف و نگهداشت پیش گویانه در شبکه برق و پایش ایمنی و پیش بینی تقاضا در شبکه های گاز. همچنین یافته ها بیانگر آن است که بهره گیری موفق از هوش مصنوعی بیش از پیشرفت فنی به فراهم سازی زیرساخت داده، هماهنگی نهادی، شفافیت تصمیم سازی و شکل گیری سازوکارهای حکمرانی کارآمد وابسته است. در پایان مقاله بر ضرورت اتخاذ رویکردی مرحله ای، اولویت محور و حکمرانی محور برای استفاده موثر از هوش مصنوعی در مدیریت منابع حیاتی کشور تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مدیریت منابع حیاتی ، حکمرانی ، داده ، آب ، برق ، گاز