تاثیر نهاد وکالت در پیشگیری از جرایم علیه عدالت قضایی

جرایم علیه عدالت قضایی از جمله رفتارهایی اند که با اخلال در فرآیند کشف حقیقت، رسیدگی عادلانه و اجرای صحیح احکام اعتماد عمومی به نظام قضایی را تضعیف می کنند. در این میان نهاد وکالت به عنوان یکی از ارکان دادرسی منصفانه می تواند نقشی دوگانه ایفا کند؛ از یک سو تضمین کننده حق دفاع و حافظ حقوق بنیادین اشخاص و از سوی دیگر در صورت ضعف نظارت یا آسیب های درون نهادی مستعد انحراف از کارکرد اصیل خود است. پژوهش حاضر با عنوان تاثیر نهاد وکالت در پیشگیری از جرایم علیه عدالت قضایی با هدف تبیین ظرفیت های پیشگیرانه این نهاد و تحلیل حدود و چالش های آن انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای منابع فقهی، قانونی و دکترین حقوقی است. در بخش نخست مهمترین مصادیق جرایم علیه عدالت قضایی در حقوق کیفری ایران از جمله شهادت دروغ، سوگند کذب، اعمال نفوذ ناروا، تهدید مقامات قضایی، توقیف و بازداشت غیرقانونی، اخلال در اجرای احکام و مساعدت در فرار متهمان از حیث ارکان قانونی، مادی و روانی بررسی شده است. در بخش دوم نقش نهاد وکالت در پیشگیری از این جرایم در چهار حوزه «مرحله رسیدگی»، «مقابله با فساد قضایی»، «حمایت از حقوق متهم در تحقیقات مقدماتی» و «مرحله اجرای احکام» تحلیل گردیده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که حضور وکیل مستقل و متخصص از طریق نظارت غیررسمی بر عملکرد ضابطان و مقامات قضایی، ارتقای شفافیت دادرسی، هدایت حقوقی اصحاب دعوا و استفاده از سازوکارهای اعتراضی قانونی می تواند به عنوان سازوکاری موثر در پیشگیری وضعی و قضایی از جرایم علیه عدالت قضایی عمل کند. با این حال اثربخشی این نقش وابسته به استقلال حرفه ای وکیل، سلامت ساختاری نهاد وکالت و کارآمدی نظام های نظارتی درون صنفی است. هرگونه تضعیف استقلال یا بروز آسیب های اخلاقی و حرفه ای ظرفیت پیشگیرانه این نهاد را کاهش داده و حتی ممکن است زمینه ساز اخلال در تحقق عدالت شود. بر این اساس فرضیه اصلی تحقیق مبنی بر وجود رابطه معنادار میان استقلال نهاد وکالت و نقش پیشگیرانه آن در قبال جرایم علیه عدالت قضایی تایید می شود. نتیجه نهایی آن است که نهاد وکالت در صورت برخورداری از استقلال، تخصص و نظارت موثر، نه تنها ابزار دفاع فردی بلکه یکی از سازوکارهای ساختاری صیانت از عدالت قضایی در نظام حقوقی ایران به شمار می آید.

کلیدواژه ها:

نهاد وکالت ، عدالت قضایی ، پیشگیری از جرم ، جرایم علیه عدالت قضایی ، استقلال وکیل ، حق دفاع