نقش هوش مصنوعی تولیدی مانند ChatGPT در بازتعریف خدمات مرجع و بازیابی اطلاعات در کتابخانه های دانشگاهی

این مقاله به بررسی نقش تحول آفرین هوش مصنوعی تولیدی (GenAI) با محوریت مدل هایی مانند ChatGPT، در بازتعریف خدمات مرجع و بازیابی اطلاعات در کتابخانه های دانشگاهی می پردازد. با ظهور این فناوری کتابداران مرجع با چالش ها و فرصت های بی سابقه ای مواجه شده اند. مقاله حاضر با روش کیفی و تحلیلی به بررسی کاربردهای عملی GenAI در مراحل مختلف خدمات مرجع از درخواست اولیه تا ارزیابی نهایی، تحلیل تغییر نقش کتابدار از پاسخ دهنده به مربی سواد اطلاعاتی و ادغام این ابزارها در سیستم های بازیابی اطلاعات می پردازد. همچنین چالش های عمده از جمله مسئله "توهم" در مدل های زبانی، ملاحظات اخلاقی، حریم خصوصی، سوگیری، نیاز به آموزش کاربران و کتابداران و مسائل مالی و زیرساختی به تفصیل بحث می شود. یافته ها نشان می دهند که GenAI می تواند با خودکارسازی پاسخ های ابتدایی، کمک به فرموله کردن موثر سوالات پژوهشی و تسهیل کاوش در منابع، پیچیده کارایی خدمات را افزایش دهد. با این حال موفقیت در گرو رویکرد انسان محور، توسعه سواد انتقادی دیجیتال و ایجاد چارچوب های حرفه ای و اخلاقی برای استفاده مسئولانه است. نتیجه گیری مقاله بر ضرورت هم زیستی هوشمندانه کتابداران و هوش مصنوعی تاکید می کند، جایی که GenAI (hallucination) به عنوان یک دستیار قدرتمند امکان تمرکز کتابدار بر خدمات با ارزش افزوده بالا را فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، تولیدی ، ChatGPT ، خدمات مرجع کتابخانه ای ، کتابخانه های دانشگاهی