معماری سازمانی هوشمند در عصر صنعت ۴٫۰ طراحی چارچوب مفهومی و مدل فرآیندی پیاده سازی مبتنی بر TOGAF

عصر چهارم صنعتی با ظهور فناوری های دیجیتال پیشرفته مانند هوش مصنوعی (AI)، اینترنت اشیاء (IoT) و سیستم های سایبر فیزیکی بستری برای تحولات بنیادین در طراحی سازمان ها فراهم کرده است. معماری های سازمانی سنتی مبتنی بر سلسله مراتب سختگیرانه و تصمیم گیری متمرکز دیگر با پویایی، پیچیدگی و سرعت پاسخ دهی مورد نیاز در این عصر سازگار نیستند. این پژوهش با هدف طراحی یک چارچوب مفهومی و مدل فرآیندی برای معماری سازمانی هوشمند انجام شده است که در آن هوش مصنوعی نه تنها به عنوان ابزار بلکه به عنوان عامل ساختارزا در بازتعریف چهار مولفه کلیدی معماری کسب و کار براساس TOGAF عمل می کند که شامل ساختار شبکه ای، جریان های بلادرنگ اطلاعات، تصمیم گیری ترکیبی انسان-ماشین و فرهنگ یادگیرنده می باشد. با استفاده از روش کیفی و تحلیل محتوای سیستماتیک (۴۲ منبع معتبر، ۲۰۲۱-۲۰۲۵) یافته ها نشان می دهند که هوش مصنوعی قادر است سازمان را از یک موجودیت ایستا به یک سیستم زنده تبدیل کند. بر این اساس، چارچوب «معماری سازمانی هوشمند (IOA)» و مدل فرآیندی پیاده سازی آن (SOAI) ارائه می شود که شامل پنج مرحله ارزیابی، طراحی، فعال سازی، آزمایش و مقیاس گذاری است. این چارچوب در یک مطالعه موردی در طول یک دوره ۹ ماهه در شرکت ایران خودرو اعتبارسنجی شد و منجر به کاهش ۳۵ درصد توقف خط تولید و افزایش ۲۲ درصد بهره وری گردید. این پژوهش هم از بعد نظری با پر کردن شکاف بین AI و TOGAF و هم از نظر عملی با ارائه مدل اجرایی نوآوری دارد و می تواند راهنمای عملیاتی برای سازمان های در حال گذار به عصر صنعت ۴٫۰ باشد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، معماری سازمانی ، Industry ۴.۰ ، Business Architecture ، TOGAF ، سازمان هوشمند ، تصمیم گیری انسان-ماشین ، مدل فرآیندی