تحلیل کیفی تحولات نظام ارزی و دلالتهای آن برای رفاه اقتصادی و نابرابری درآمدی در ایران

مقدمه: نظام ارزی در هر اقتصادی نقشی بنیادین در تعیین رفاه اقتصادی و توزیع درآمد دارد. در ایران، وابستگی به درآمدهای نفتی و آسیب پذیری در برابر شوکهای خارجی، به ویژه تحریمها، اهمیت بررسی تحولات نظام ارزی را دوچندان کرده است. این پژوهش به تحلیل کیفی تحولات نظام ارزی ایران و دلالتهای آن برای رفاه اقتصادی و نابرابری درآمدی طی دوره ۱۳۴۶ تا ۱۴۰۰ می پردازد. روش: این مطالعه با رویکرد کیفی و روش توصیفی-تحلیلی انجام شد. شاخصهای کلیدی شامل درآمد سرانه واقعی، ضریب جینی و شاخص رفاه سن بودند. داده ها از بانک مرکزی و مرکز آمار ایران استخراج شد. نظامهای ارزی بر اساس سیاستهای اعلامی و عملکرد واقعی طبقه بندی و تحلیلها با اتکا بر آمار توصیفی و شاخصهای ترکیبی انجام شدند. یافته ها: تحلیل کیفی شواهد نشان می دهد دوره های تثبیت نرخ ارز، هرچند ثبات ایجاد کردند، با رانت جویی، تخصیص ناکارآمد منابع و تضعیف تولید داخلی همراه شدند. در مقابل، دوره های نظام شناور و چندنرخی با نوسانات ارزی، افت قدرت خرید خانوار، تورم فزاینده و تشدید نابرابری درآمدی همراه بودند. شاخص رفاه سن افت شدید رفاه در دوران جنگ تحمیلی و تحریمهای پس از سال ۱۳۹۱ را نشان می دهد، درحالی که بازه ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۸ به دلیل رشد درآمدهای نفتی و ثبات درآمدهای ارزی با بهبود نسبی شاخصهای رفاه همراه بود. بحث: یافته ها پیچیدگی دلالتهای تحولات نظام ارزی بر رفاه اقتصادی و نابرابری درآمد را تایید می کنند. تحقق نظام ارزی پایدار نیازمند هماهنگی سیاستهای پولی، مالی و ارزی و توجه به عدالت اجتماعی است. همچنین شاخصهای ترکیبی مانند رفاه سن ارزیابی جامع تری از پیامدهای سیاستهای ارزی ارائه می دهند.

کلیدواژه ها:

Exchange rate regime ، Economic welfare ، Income inequality ، Gini coefficient ، Sen’s Index ، نظام ارزی ، رفاه اقتصادی ، نابرابری درآمدی ، شاخص جینی ، شاخص سن