احساس عدالت اجتماعی در مراکز درمانی سازمان تامین اجتماعی شهر مشهد: تحلیل دسترسی فضایی و عوامل موثر بر ادراک عدالت

مقدمه: درگیریها و تنشهای میان کادر درمان و مراجعان، یکی از چالشهای مستمر نظام سلامت است که پیامدهای اجتماعی و اقتصادی قابل توجهی به همراه دارد. بخش مهمی از این تنشها ریشه در ادراک نابرابری، فقدان انصاف و احساس بی عدالتی در ارائه خدمات درمانی دارد. در این میان، عدالت اجتماعی به ویژه در قالب عدالت رویه ای و توزیعی، نقشی اساسی در شکل گیری اعتماد نهادی، رضایتمندی مراجعان و کاهش تعارضات اجتماعی ایفا می کند. از این منظر، بررسی وضعیت دسترسی فضایی مراکز درمانی در کنار شناسایی عوامل مرتبط با ادراک عدالت می تواند به تفکیک شرایط مکانی از عوامل نهادی و فردی کمک کند. هدف مطالعه حاضر، تحلیل فضایی دسترسی به مراکز درمانی سازمان تامین اجتماعی شهر مشهد و بررسی عوامل موثر بر احساس عدالت اجتماعی در میان مراجعان این مراکز است. روش: این پژوهش از نوع توصیفی–تحلیلی است. جامعه آماری شامل ۳۰۰ نفر از مراجعان دو بیمارستان فعال سازمان تامین اجتماعی در شهر مشهد بود. داده ها از طریق مشاهدات میدانی و پرسشنامه ساختاریافته گردآوری شد. تحلیل فضایی دسترسی به مراکز درمانی با استفاده از مدل P-Median در نرم افزار GIS انجام شد و برای تحلیل کمی داده ها و شناسایی عوامل موثر بر احساس عدالت اجتماعی، از رگرسیون خطی چندمتغیره در نرم افزار SPSS استفاده شد. یافته ها: تنها دو بیمارستان فعال تامین اجتماعی در شهر مشهد وجود دارد و بخش قابل توجهی از جمعیت شهری برای بهره مندی از خدمات آنها، متحمل هزینه های زمانی و مالی بالا می شوند. احساس عدالت اجتماعی در بیش از یک سوم پاسخگویان پایین بود. نتایج رگرسیون نشان داد که اعتماد به توانمندی کارکنان، سطح سواد، ادراک انصاف و احساس امنیت پیش بینی کننده های مثبت و احساس بیگانگی اجتماعی و موقعیت مکانی محل سکونت پیش بینی کننده های منفی احساس عدالت اجتماعی هستند. این متغیرها درمجموع ۵۳ درصد از تغییرات متغیر وابسته را تبیین می کنند. بحث: یافته ها نشان می دهد که در میان متغیرهای واردشده به مدل رگرسیون، عوامل نهادی و ادراکی، به ویژه اعتماد به کارکنان، ادراک انصاف و احساس امنیت، نقش برجسته تری در تبیین احساس عدالت اجتماعی دارند؛ درحالی که تحلیل فضایی، محدودیت و تمرکز مکانی دسترسی به مراکز درمانی را نشان می دهد. بر این اساس، ارتقای کیفیت خدمات، افزایش شفافیت و تقویت عدالت رویه ای می تواند نقش موثری در کاهش تنشها و افزایش رضایتمندی مراجعان ایفا کند.

کلیدواژه ها:

Access to health services ، social security ، sense of justice ، trust ، Mashhad ، دسترسی به خدمات درمانی ، تامین اجتماعی ، احساس عدالت ، اعتماد ، مشهد