کسر منتسب جمعیتی: مفاهیم، روش های محاسبه و کاربردهای سلامت عمومی

سابقه و هدف: کسر منتسب جمعیتی (PAF) شاخصی کلیدی در اپیدمیولوژی است که نشان می دهد چه نسبتی از بار بیماری در یک جمعیت، در صورت حذف یک یا چند عامل خطر با رابطه علیتی معتبر، قابل پیشگیری است. این شاخص به دلیل حساسیت به شیوع مواجهه و اندازه اثر، ابزار مهمی برای اولویت بندی مداخلات پیشگیرانه و سیاست گذاری سلامت محسوب می شود. این مطالعه با هدف مرور و مقایسه روش های مختلف محاسبه PAF و تحلیل پیامدهای مفهومی و کاربردی آن در پژوهش های اپیدمیولوژیک و برنامه ریزی سلامت، انجام پذیرفت. مواد و روش ها: این پژوهش به صورت مرور روایتی انجام شد. جستجو در پایگاه های داخلی و بین المللی برای مقالات منتشر شده طی سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ با استفاده از کلید واژه های مرتبط با PAF، اپیدمیولوژی و روش شناسی صورت گرفت. پس از غربالگری و حذف موارد تکراری، ۱۲ مطالعه که نماینده رویکردهای مختلف محاسبه PAF بودند (از جمله فرمول کلاسیک لوین، مدل های رگرسیونی، مدل های بقا، روش های چند سطحی و استانداردسازی غیرمستقیم ) وارد مطالعه شدند. یافته ها: نتایج نشان داد که PAF  علاوه بر اندازه اثر عوامل خطر، به نوع داده، مدل آماری، انتخاب سطح مرجع و مفروضات علیتی نیز وابسته است. فرمول لوین برآوردی سریع و شفاف ارائه می دهد، اما توانایی کنترل مخدوش کننده ها و اینترکشن را ندارد. مدل های رگرسیونی و روش های پیچیده تر امکان تعدیل مخدوش کننده ها، تحلیل چند عاملی و بررسی نابرابری ها را فراهم می کنند. هم پوشانی مواجهه ها می تواند منجر به بیش برآورد شدید شود و استفاده از روش های وزندار یا سناریوی کم خطر برآوردهای واقع بینانه تری ارائه می دهد. استنتاج: PAF شاخصی وابسته به چارچوب روش شناختی است و تفسیر آن باید با توجه به مفروضات علیتی، نوع داده و هدف تحلیل انجام شود. شفافیت در گزارش روش محاسبه و انتخاب سطح مرجع برای استفاده صحیح از این شاخص در سیاست گذاری سلامت ضروری است.

کلیدواژه ها:

epidemiology ، risk ، population attributable fraction ، prioritization ، health system ، اپیدمیولوژی ، خطر ، کسر منتسب جمعیتی ، اولویت بندی ، نظام سلامت