ارزیابی آثار سیاست یارانه نهاده ها در مقابل پرداخت مستقیم بر الگوی کشت محصولات زراعی (مورد مطالعه: دشت دهگلان، استان کردستان)

دولت ها از طریق ابزارهای متعددی مانند یارانه های مستقیم، یارانه های نهاده ها، یارانه های صادراتی و سایر سیاست های حمایتی قادر به تاثیرگذاری بر میزان تولید و سطح زیرکشت محصولات کشاورزی هستند. این سیاست ها ممکن است منجر به تغییر الگوی کشت و بهبود درآمد کشاورزان شوند. در این مطالعه، با استفاده از مدل برنامه ریزی ریاضی اثباتی، آثار تغییر سیاست حمایتی دولت در قالب چهار سناریو، تداوم وضعیت موجود، حذف یارانه نهاده ها، اجرای پرداخت مستقیم به کشاورزان، و اجرای هم زمان پرداخت مستقیم همراه با تغییر الگوی کشت، بر سودآوری و تخصیص منابع کشاورزی طی سال زراعی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ بررسی شد. نتایج حاصل از اجرای سناریوهای مختلف سیاستی نشان می دهد که در واکنش به تغییر نظام حمایتی، سطح زیر کشت محصولاتی نظیر گندم آبی، نخود آبی، نخود دیم و جو دیم افزایش یافته است، در حالی که سطح زیر کشت گندم دیم، جو آبی، سیب زمینی، خیار، یونجه و پیاز کاهش را تجربه کرده است. این تغییرات حاکی از تعدیل الگوی کشت به سمت محصولاتی با بازده اقتصادی بالاتر، ریسک تولید کمتر و سازگاری بیشتر با محدودیت منابع و چارچوب سیاست پرداخت مستقیم است و نشان می دهد که تغییر سیاست حمایتی می تواند رفتار تولیدی کشاورزان را به سمت تخصیص کاراتر منابع هدایت کند. همچنین اعمال این سناریوها حاکی از کاهش مصرف نهاده های کود شیمایی است که از نظر زیست محیطی دارای اهمیت است. همچنین، جایگزینی سیاست یارانه نهاده ها با سیاست پرداخت مستقیم، از منظر کارایی اقتصادی و پایداری زیست محیطی، رویکردی کارا و اثربخش محسوب می شود که ضمن حمایت از درآمد کشاورزان، از طریق کاهش مصرف کودهای شیمیایی، سموم و سوخت های فسیلی، به بهبود وضعیت محیط زیستی و ارتقای پایداری منابع طبیعی در منطقه مورد مطالعه منجر می شود.

کلیدواژه ها:

سیاست کشاورزی ، سودآوری ، مصرف نهاده ها ، برنامه ریزی ریاضی اثباتی ، محیط زیست