بلاک چین به مثابه یک تحول تاریخی: بازخوانی فرآیند رای گیری در پرتو فناوری های غیرمتمرکز (با تاکید بر چشم انداز کاربست در ایران)

هدف بررسی امکان استفاده از فناوری بلاک چین در نظام های رای گیری با رویکردی تاریخی-تحلیلی است. مسئله اصلی پژوهش، یافتن پاسخی برای این پرسش است که آیا بلاک چین می تواند به عنوان یک تحول تاریخی، چالش های دیرینه اعتماد، شفافیت و کارآمدی در فرآیندهای انتخاباتی را حل کند. روش پژوهش، آمیخته (Mixed Method) و شامل دو فاز کیفی (تحلیل اسناد و منابع کتابخانه ای معتبر شامل گزارش های بین المللی و مقالات علمی در بازه زمانی ۱۹۳۳ تا ۲۰۲۵) و فاز کمی می باشد. یافته های پژوهش نشان می دهد که سیر تحول روش های رای گیری، تاریخ جستجوی مداوم برای حل «مسئله اعتماد» بوده است. فناوری بلاک چین با ویژگی های غیرمتمرکز، تغییرناپذیری و شفافیت، پتانسیل آن را دارد که به عنوان نقطه عطفی در این مسیر تاریخی عمل کند. با این حال، تجربه کشورهای پیشگام و نقدهای تجربی اخیر موید آن است که موفقیت این فناوری به بستر نهادی، فرهنگی، حقوقی و میزان اعتماد انباشته شده در هر جامعه وابسته است. تحلیل تطبیقی مدل های بلاک چین نشان می دهد که مدل کنسرسیوم با ایجاد تعادل میان شفافیت و کارایی، مناسب ترین گزینه برای انتخابات ملی است. نتایج مدل سازی معادلات ساختاری با SmartPLS نشان داد که هر سه لایه زیرساخت (β=۰.۳۸۲)، عاملیت (β=۰.۳۱۴) و بافتار (β=۰.۳۵۷) تاثیر معناداری بر امکان پذیری پیاده سازی دارند و مدل نهایی ۶۵.۸ درصد از واریانس متغیر وابسته را تبیین می کند. نتیجه گیری مقاله تاکید دارد که برای کاربست این فناوری در ایران، ایجاد زیرساخت هویت دیجیتال فراگیر، تصویب قوانین شفاف حریم خصوصی، و اجرای پروژه های آزمایشی در مقیاس محدود به عنوان پیش نیازهای اساسی ضروری است. این مقاله با ارائه یک مدل مفهومی سه لایه (زیرساخت، عاملیت، بافتار) و اعتبارسنجی آن با SmartPLS، چارچوبی تحلیلی برای ارزیابی امکان پذیری پیاده سازی رای گیری مبتنی بر بلاک چین در ایران فراهم می آورد

کلیدواژه ها:

تاریخ انتخابات ، رای گیری الکترونیک ، بلاک چین ، اعتماد سیاسی ، دموکراسی دیجیتال