بازخوانی تاریخ فرهنگی گلاب در ایران

هدف-در میان پژوهش های مرتبط با تاریخ فرهنگی گل سرخ و گلاب، تداوم حضور، کاربرد و اهمیت فرهنگی این پدیده در ایران، از دوره های پیش از اسلام تا روزگار معاصر، جایگاه ویژه ای دارد. در برخی مطالعات، ایران به عنوان یکی از مهم ترین مراکز تاریخی پرورش، کاربرد و شکل گیری سنت های فرهنگی مرتبط با گل سرخ معرفی شده است. شواهد تاریخی و مطالعات تطبیقی نشان می دهند که گل سرخ در جهان باستان، دست کم از نیمه نخست هزاره اول پیش ازمیلاد، در گستره ای وسیع از مناطق آسیای غربی و مدیترانه ای حضور داشته و در روندهای پیچیده جابه جایی و تبادل فرهنگی، از مسیرهایی در آسیای صغیر (ترکیه امروزی و مناطق مرتبط با فینیقیه باستان)، تراکیه، مقدونیه و یونان، و همچنین در مسیرهای دیگر به مصر، هند و چین راه یافته است. روش-پژوهش حاضر با تاکید بر «دانش فرهنگی»، تاریخ انتقال و تداوم دانش، و نیز مواد فرهنگی ملموس و ناملموس، درصدد است این عناصر را به عنوان محورهای اصلی مطالعه تاریخ فرهنگی گل سرخ و گلاب در ایران بررسی کند. بر این اساس، شاخص های فرهنگی مرتبط با فن تقطیر، تولید و کاربرد گلاب، و نیز گلاب پاش ها و گلابدان ها، به عنوان مجموعه ای از شواهد مادی و فرهنگی مورد مطالعه قرار می گیرند. یافته­ها-این پژوهش با اتخاذ رویکرد تاریخ فرهنگی، که از روش های مهم در مطالعات انسان شناسی فرهنگی و باستان شناسی به شمار می رود، مجموعه ای از نشانه ها و شواهد فرهنگی، ازجمله آثار و مواد باستان شناختی، تزئینات وابسته به معماری، اشیائ مرتبط با تولید و مصرف گلاب، و اسناد تاریخی را بررسی می کند. این شواهد برای بازسازی تاریخی فرهنگ گل سرخ، به ویژه گل محمدی، و سنت گلاب گیری در ایران به کار گرفته می شوند و در پیوند با تاریخ هنر، باستان شناسی فرهنگی، تاریخ فناوری تقطیر و تاریخ مبادلات و بازرگانی ایران مورد تحلیل قرار خواهند گرفت. نتیجه­گیری- مهم ترین دستاورد این پژوهش، ارائه چارچوبی علمی و تاریخی برای بررسی پیشینه، تحول و کاربرد گلاب گیری در ایران، از دوره های باستانی تا دوره قاجار، است. این چارچوب با تلفیق شواهد باستان شناختی، مادی، هنری، فناورانه و اسناد تاریخی، می کوشد تصویری منسجم تر از جایگاه گل سرخ و گلاب در تاریخ فرهنگی ایران ارائه دهد و به درک دقیق تر تداوم، تحول و انتقال این دانش و سنت فرهنگی در میان نسل های مختلف کمک کند

کلیدواژه ها:

گل سرخ (محمدی) ، گلاب ایران ، گلاب دان ، آثاز گلاب گیری ، تاریخ فرهنگی