همبستگی اجتماعی به مثابه شیوه ای از زیستن: واکاوی پدیدارشناختی تجربه زیسته پیروان آیین یارسان در شهر کرج

هدف- پژوهش حاضر با هدف تحلیل پدیدارشناختی سازوکارهای تولید و بازتولید همبستگی اجتماعی در میان پیروان آیین یارسان در شهر کرج انجام شده است. اهمیت این مطالعه از آن جا ناشی می شود که جامعه یارسان به عنوان یکی از اقلیت های مذهبی-فرهنگی ایران، همبستگی اجتماعی برای آنان نه صرفا یک ارزش هنجاری، بلکه سازوکاری حیاتی برای تداوم فرهنگی، حفظ هویت جمعی و تقویت تاب آوری اجتماعی محسوب می شود. پرسش اصلی پژوهش آن است که آیین یاری چگونه به عنوان یک نظام اعتقادی، آیینی و اخلاقی، همبستگی اجتماعی را در میان پیروان خود نهادینه می کند و این همبستگی در تجربه زیسته آنان چه ابعادی دارد. روش- این پژوهش در چارچوب رویکرد کیفی و با بهره گیری از پدیدارشناسی تفسیری انجام شده است. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۷ نفر از پیروان آیین یارسان ساکن شهر کرج و با استفاده از نمونه گیری هدفمند گردآوری شده است. همچنین برای غنای داده ها از مشاهدات میدانی در فضاهای آیینی مانند جمخانه ها استفاده شد. تحلیل داده ها بر اساس روش هفت مرحله ای کلایزی صورت گرفت که شامل استخراج کدهای اولیه، طبقه بندی مفاهیم و شکل گیری مضامین اصلی است. یافته ها- یافته های پژوهش نشان داد که همبستگی اجتماعی در میان یارسانیان در قالب شش مضمون اصلی بازتولید می شود: اقتدار کاریزماتیک و سلسله مراتب معنوی که نقش رهبران دینی در تنظیم روابط اجتماعی و انتقال سنت ها را برجسته می کند؛ منش صلح جویانه و مدارای اجتماعی که بر ارزش هایی چون برابری، پرهیز از خشونت و همزیستی مسالمت آمیز تاکید دارد؛ مناسبت محوری و انسجام آیینی که از طریق مناسک جمعی همچون جم، ذکر و نذر به تولید عاطفه جمعی و تقویت هویت مشترک می انجامد؛ وظیفه گرایی اخلاقی که افراد را نسبت به حقیقت متعالی، ساختار دینی و جامعه متعهد می سازد؛ سرمایه اجتماعی درون گروهی که در قالب اعتماد، شبکه های حمایتی و الگوی یاربخشی بروز می یابد؛ و انسجام مناسکی و بازتولید هویت که از طریق فضاهای مقدس، عناصر نمادین و شبکه های اجتماعی دیجیتال تداوم می یابد. نتیجه گیری- همبستگی اجتماعی در میان پیروان آیین یارسان پدیده ای چندبعدی، پویا و مبتنی بر پیوند میان معنا، ساختار و کنش است. این همبستگی علاوه بر کارکردهای اجتماعی، به مثابه راهبردی فعال برای بقا، مقاومت در برابر فشارهای بیرونی و حفظ هویت جمعی عمل می کند.

کلیدواژه ها:

آیین یارسان" ، پدیدارشناسی" ، جامعه شناسی دین" ، شهر کرج" ، " ، همبستگی اجتماعی"