تحلیل قالیچه های تصویری زابل در آیینه ی تحولات فرهنگی و اجتماعی بومی منطقه

هدف: پژوهش حاضر با هدف تحلیل تاثیر تحولات فرهنگی و اجتماعی معاصر بر مضامین نمادین، ساختار بصری و ویژگی های زیبایی شناختی قالیچه های تصویری زابل انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش، تبیین چگونگی بازتاب تغییرات الگوهای معیشتی، سبک زندگی، کارکردهای آیینی و شرایط بازار در ویژگی های تصویری این دست بافته ها است. روش پژوهش: پژوهش جاری از نظر هدف، بنیادی و از نظر روش، توصیفی تحلیلی با رویکرد کیفی و تفسیری است. داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای و اسنادی، مشاهده مستقیم و مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری شده اند. مطالعات میدانی در سال ۱۴۰۳ در شهرستان زابل انجام گرفت و پنج نفر از فعالان متخصص حوزه قالی بافی، شامل دو بافنده، دو طراح و یک تاجر فرش، به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. همچنین داده ها با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. یافته ها: بررسی نمونه های منتخب نشان می دهد که تحولات فرهنگی و اجتماعی در مضامین تصویری، ترکیب بندی، شیوه بازنمایی پیکره های انسانی و کاربرد رنگ نمود یافته اند. در قالیچه «پوراندخت ایراندخت»، تکرار پیکره های زنان با پوشش بومی و حفظ ساختار هندسی، بر بازنمایی ویژگی های فرهنگی محلی تاکید دارد. در قالیچه «خسرو و شیرین»، روایت ادبی با ساده سازی پیکره ها و حفظ نظم هندسی بومی بازنمایی شده است. در قالیچه «خواجه حافظ» نیز تاثیر الگوهای نگارگری ایرانی در سازمان دهی عناصر تصویری مشهود است. همچنین، تغییر مواد اولیه و کاربرد رنگ های شیمیایی را می توان در ارتباط با شرایط اقتصادی و تحولات بازار بررسی کرد. نتیجه گیری: یافته ها نشان می دهد که تحول قالیچه های تصویری زابل بیش از آنکه به گسست از سنت های فنی بافت بینجامد، در محتوای تصویری، شیوه روایت پردازی و سازمان دهی عناصر بصری آشکار شده است. این آثار ضمن حفظ برخی ویژگی های بومی، تاثیرپذیری از مضامین ادبی و جریان های هنری گسترده تری را نیز نشان می دهد و از این منظر، منابعی ارزشمند جهت مطالعه تغییرات هنر تصویری منطقه به شمار می آید.

کلیدواژه ها:

قالیچه های تصویری ، زابل ، تحولات فرهنگی و اجتماعی ، زیبایی شناسی بومی ، تحلیل کیفی