تحلیل آیین های گذار مرتبط با بلاگردانی و درمان در فرهنگ عامه مردم ایران

هدف: این پژوهش کارکرد آیین های گذار مرتبط با درمان بیماری و بلاگردانی در فرهنگ عامه ایران را تحلیل می کند. این آیین ها سازوکارهایی نمادین برای مقابله با بیماری، بدبیاری و بحران های زیستی و اجتماعی اند. در فرهنگ عامه ایران نیز کنش هایی با هدف دفع بلا، انتقال بیماری، پالایش فرد و بازگرداندن سلامت وجود دارد. پژوهش با اتکا به نظریه آیین های گذار آرنولد ون جنپ و ویکتور ترنر و مفهوم جادوی همدلانه در نظریه جیمز فریزر، کارکرد فرهنگی و اجتماعی این آیین ها را بررسی می کند. پرسش اصلی این است که آیین های درمان و بلاگردانی چگونه در قالب آیین های گذار عمل می کنند و چه نقشی در بازسازی نظم فردی و اجتماعی دارند. روش: پژوهش با روش اسنادی و تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. داده ها از منابع اسنادی، متون مردم نگارانه، گزارش های مردم شناسی و پژوهش های مرتبط با آیین های درمانی و بلاگردانی در فرهنگ عامه ایران گردآوری شده اند. نمونه ها بررسی و تفسیر شده اند. چارچوب تحلیل بر نظریه آیین های گذار ون جنپ و بسط آن در آثار ترنر، به ویژه مفهوم آستانگی، و اصول جادوی همدلانه فریزر، شامل جادوی مشابهت و سرایت، استوار است. یافته ها: یافته ها نشان می دهد آیین های درمان و بلاگردانی در فرهنگ عامه ایران صرفا اعمالی خرافی یا تشریفاتی نیستند، بلکه ساختاری معنادار و کارکردی دارند و در قالب آیین های گذار قابل تحلیل اند. فرد بیمار یا گرفتار بلا از وضعیت پیشین جدا می شود، وارد مرحله آستانگی می گردد و از طریق کنش های نمادین، امکان گذار به وضعیتی تازه از سلامت و تعادل را می یابد. سازوکار این کنش ها بر جادوی همدلانه استوار است: جادوی مشابهت با بازسازی نمادین فرایند تولد، امکان نوزایی فرد را فراهم می کند؛ جادوی سرایت نیز با انتقال بیماری یا بلا به حامل جایگزین، مانند شیء، حیوان یا عنصر طبیعی، زمینه رهایی فرد از بحران را مهیا می سازد. نتیجه گیری: آیین های درمان و بلاگردانی سازوکارهایی فرهنگی برای مدیریت بحران های زیستی و اجتماعی اند. این آیین ها در مرحله آستانگی، با ایجاد وضعیتی نمادین برای گذار، به بازسازی هویت فرد و بازگشت او به نظم اجتماعی کمک می کنند. همچنین با کاهش اضطراب، ایجاد احساس کنترل در برابر نیروهای ناشناخته و بازگرداندن نظم برهم خورده بر اثر بیماری و بلا، کارکردی اجتماعی دارند. بنابراین، این آیین ها بخشی از نظام معنایی فرهنگ عامه اند و در مواجهه با بحران های انسانی و اجتماعی، به حفظ تعادل فردی و اجتماعی یاری می رسانند.

کلیدواژه ها:

آیین های گذار ، آستانگی ، جادوی همدلانه ، درمان و بلاگردانی ، فرهنگ عامه مردم ایران