تاثیر فاژئوم بر میکروبیوم روده و سلامت انسان؛ مرور روایی

سابقه و هدف: میکروبیوم روده انسان اکوسیستمی پیچیده و پویا از باکتری ها، ویروس ها، قارچ ها و آرکی هاست که در تنظیم متابولیسم و مقاومت در برابر کلونیزاسیون نقش دارد. اگر چه بخش باکتریایی میکروبیوم طی دو دهه گذشته به طور گسترده بررسی شده است، اما جزء ویروسی آن (فاژئوم) تاکنون کم تر شناخته شده است. شواهد نوظهور نشان می دهد فاژها با تنظیم جمعیت های میکروبی، انتقال افقی ژن، تغییر خروجی های متابولیک و اثرگذاری بر تعاملات میزبان میکروب در سلامت و بیماری انسان نقش داشته باشند. مرور روایی حاضر با هدف بررسی نقش فاژئوم روده در تنظیم میکروبیوم و تاثیر آن بر سلامت انسان انجام شده است. مواد و روش ها: این مرور روایی، مطالعات بین سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ را از پایگاه های PubMed، Scopus، Web of Science  و Google Scholar به صورت موضوعی مورد بررسی قرار داد. مطالعات بر اساس نقش فاژها در شکل دهی ترکیب میکروبیوم، مشارکت در دیس بیوزیس و بیماری های مرتبط و کاربردهای بالقوه فاژتراپی طبقه بندی شدند. یافته ها: فاژهای روده از طریق چرخه های لیتیک و لیزوژنیک، انتقال افقی ژن، تغییر توان زیستی باکتری ها و حمل ژن های متابولیکی می توانند اکولوژی روده را بازآرایی کنند. این فرآیندها ممکن است بر تولید اسیدهای چرب زنجیره کوتاه، متابولیسم اسیدهای صفراوی، سیگنال دهی ایمنی، نفوذپذیری روده و مقاومت در برابر پاتوژن ها اثر بگذارند. تغییرات فاژئوم در بیماری های التهابی روده، عفونت های روده ای و برخی اختلالات متابولیک مانند چاقی و دیابت نوع ۲ گزارش شده است. با این حال، در بسیاری از این حوزه ها شواهد عمدتا مشاهده ای یا پیش بالینی است و رابطه علی به طور قطعی اثبات نشده است. استنتاج: فاژئوم روده یکی از اجزای فعال و اثرگذار میکروبیوم است و در حفظ هموستاز میکروبی، تنظیم پاسخ های ایمنی و بروز برخی بیماری ها نقش داشته باشد. بهره گیری از این دانش در توسعه درمان های دقیق مبتنی بر میکروبیوم مستلزم انجام کارآزمایی های بالینی کنترل شده، استانداردسازی روش های ویرومیکس و ارزیابی دقیق ایمنی و اثربخشی فاژتراپی است.

کلیدواژه ها:

Phageome ، gut microbiota ، human health ، phage therapy ، infectious diseases ، immune system ، metabolic diseases ، فاژئوم ، میکروبیوتای روده ، سلامت انسان ، فاژتراپی ، بیماری های عفونی ، سیستم ایمنی ، بیماری های متابولیک