آموزش پناهندگان و مهاجران در ایران: یک مطالعه مروری (۱۳۹۰-۱۴۰۲) و شناسایی خلاءهای پژوهشی

ایران در پنج دهه اخیر میزبان چندین موج مهاجرتی کم نظیر بوده است. در این مدت خدمات آموزشی به مهاجران همواره یکی از چالش های سیاست گذاری و برنامه ریزی در مواجهه با این موج های بزرگ انسانی بوده است. شناخت روش مند و نظام مند مسائل و پیامد های آموزش و تحصیل مهاجران می تواند برای سیاست گذاران و برنامه ریزان حوزه آموزش و مهاجرت در کشور بازخورد های شواهدمحور فراهم کند. تحقیق حاضر با هدف مرور و جمع بندی مقالات علمی و پژوهشی فارسی در حوزه آموزش مهاجران در ایران، و شناسایی شکاف های تحقیقاتی در این زمینه انجام شد. پژوهش با استفاده از روش مروری و براساس چارچوب PRISMA انجام شد. جامعه پژوهش شامل تمامی مقالات منتشرشده طی سال های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ در نشریات دارای درجه علمی پژوهشی مصوب وزارت علوم، تحقیقات و فناوری بود که در پایگاه های اطلاعاتی فارسی زبان پرتال جامع علوم انسانی، پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (SID)، نورمگز و مگیران نمایه شده بودند. پس از اجرای جست وجوی نظام مند و اعمال معیارهای ورود و خروج، ۲۰ مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب شد. در این مطالعات، ویژگی های کتاب شناختی مقالات و نشریات، روند زمانی انتشار، پراکنش جغرافیایی، موضوعات مورد مطالعه، رویکردهای نظری و روش شناختی، و ابزارهای گردآوری و تحلیل داده ها بررسی و جمع بندی شد. یافته ها نشان داد که نابرابری آموزشی، چالش های هویتی و مسائل مربوط به ادغام دانش آموزان مهاجر از پرتکرارترین موضوعات مورد بررسی بوده اند. در مقابل، ادبیات پژوهشی موجود با خلاهایی همچون تنوع محدود روش شناختی و داده ای، کمبود مطالعات تطبیقی و رویکردهای حساس به تنوع، محدودیت در تنوع رشته ای و جغرافیایی، فقدان مطالعات ارزیابی و پیامدسنجی، کمبود پژوهش درباره مدارس خودگردان و بین المللی، و فقدان مطالعات تاریخی، نسلی و بین کشوری مواجه است. همچنین، نقش کمک ها و همکاری های بین المللی در آموزش مهاجران کمتر مورد توجه قرار گرفته است. براین اساس، توسعه تنوع روش شناختی، جغرافیایی و رشته ای و گسترش مطالعات تطبیقی، ارزیابی و پیامدسنجی می تواند به تعمیق دانش موجود درباره آموزش مهاجران در ایران کمک کند.

کلیدواژه ها:

آموزش مهاجران ، پناهندگان ، اتباع ، دانش آموزان افغانستانی ، مهاجران افغانستانی.