تحلیل تطبیقی سیر تطور برداشت های مفسران فریقین از پنج واژه غریب قرآنی (ولیجه، حفده، هامده، مشکاه، افک) با تکیه بر مبانی لغوی

واژگان غریب قرآنی از مهمترین موضوعات و مسائل قرآن شناسی و قرآن پژوهی از آغاز نزول قرآن در میان زبان شناسان و مفسران بوده است. مفسران غالبا با نگاهی تفصیلی و دقت بیشتر به این واژگان پرداخته اند تا کارکرد زبانی و تفسیری این واژگان را به طور شفاف بیان کنند. این مقاله در صدد است به بررسی پنج واژه غریب قرآنی در تفاسیر قران کریم وفرهنگ لغت عربی بپردازد. این تفاسیر به طور متنوع از تفاسیر شیعه و اهل تسنن و همچنین تفاسیر قدیم و جدید انتخاب شده است. هدف مقاله با تکیه بر روش توصیفی – تحلیلی، بررسی سیر تحول و تطور برداشت های تفسیری مفسران شیعه و اهل سنت از این پنج واژه، و تحلیل چگونگی استنباط و بسط مفهومی این واژگان در بستر تاریخ تفسیر، از آغاز تا دوره معاصر است. نتیجه نشان می دهد که تفاسیر ابتدایی غالبا کوتاه و به شکل مصداقی به تبیین معنای واژگان و تفاسیر میانی با پختگی بیشتر و تفاسیر جدید با بیان جنبه های تازه و ظرافت بیشتر معنای واژگان مورد نظر را تبیین کرده اند. تفاسیر اهل تسنن غالبا با محوریت روایات و تفاسیر شیعه با محوریت روایات و بافت و سیاق آیات قرآنی به تبیین معنای واژگان پرداخته اند. بررسی فرهنگ های لغت عربی نیز نشان می دهد که این واژگان از ریشه های معنایی مشترکی چون «دخول»، «سرعت در خدمت»، «خاموشی و سکون»، «محفظه نور» و «واژگون سازی حقیقت» برخوردارند که سیر تطور معنای تفسیری آنها بر همین معانی استوار شده است.

کلیدواژه ها:

واژگان غریب ، سیر تطور معنایی ، تحلیل تطبیقی ، تفاسیر شیعه ، تفاسیر اهل سنت