پایش فصلی جوامع ماکروبنتوز رودخانه شلمان رود در استان گیلان، و مشاهده گونه Amphibalanu improvisess (Darwin, ۱۸۵۴) در مصب آن

این مطالعه با هدف بررسی تنوع فصلی بی مهرگان کفزی در بستر دهانه رودخانه شلمان رود و همچنین شناسایی گونه های بوم شناختی مهم در این منطقه انجام شد. پس از مطالعات میدانی اولیه، چهار ایستگاه از ناحیه مصب تا بالادست رودخانه(۶۰۰ متر) انتخاب و نمونه برداری به صورت ماهانه در طول یکسال، با استفاده از نمونه بردار اکمن گرب با سطح برداشت ۳/۰ مترمربع و در سه تکرار انجام شد. نمونه های جمع آوری شده با فرمالین ۴ درصد تثبیت و به آزمایشگاه دانشکده علوم پایه دانشگاه گیلان جهت شناسایی منتقل شدند. در طول یک سال نمونه برداری، در مجموع ۷۴۵ نمونه از بی مهرگان کفزی جداسازی و شناسایی شد. بیشترین تنوع تاکسونومیکی در رده دوکفه ای ها و دو خانواده Mytilidae و Cardiidae مشاهده شد. در میان نمونه های شناسایی شده گونه Amphibalanus improvisus ثبت شد. شناسایی این گونه در محیطی لب شور و رودخانه ای، نشان دهنده ی توان بالای سازگاری و گسترش زیستگاهی آن است که می تواند زنگ خطری بر ساختار زیستی جوامع کف زی باشد. برخی پارامترهای فیزیکوشیمیایی از جمله دمای آب، دمای محیط، pH، عمق و شفافیت آب نیز اندازه گیری شد. تحلیل تطابق کانونی (CCA) نشان داد که دمای آب و شفافیت مهم ترین عوامل موثر بر پراکنش مکانی خانواده های غالب، به ویژه Mytilidae و Cardiidae، در ایستگاه های مختلف هستند. تنوع زیستی با استفاده از شاخص های شانون، سیمپسون و تشابه پیلو و به کمک نرم افزار PAST مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج این تحقیق نشان می دهد که استفاده از شاخص های تنوع زیستی ماکروبنتوزها ابزار مناسبی برای پایش اکولوژیک، ارزیابی سلامت زیستی رودخانه های منتهی به مصب، و شناسایی تهدیدات زیستی نظیر حضور گونه های غیربومی است.

کلیدواژه ها:

دهانه رودخانه ، بارناکل مهاجم ، شاخص های تنوع ، شلمانرود ، بی مهرگان کفزی