تحلیل نشانه معناشناختی شخصیت «معصومه» در رمان «سهم من» از پرینوش صنیعی

از جامع ترین نظریه ها، برای تحلیل شخصیت در داستان، دیدگاه نشانه معناشناختی است که بر اساس آن، شخصیت داستانی را می توان در قلمروهای مختلفی چون ذات، فعل و اهمیت آن در نظام ارزش ها بررسی کرد. هدف در این پژوهش نیز بررسی شخصیت معصومه، به عنوان شخصیت اصلی رمان سهم من از پرینوش صنیعی، بر پایه این نظریه (الگوی فلیپ هامون) و با رویکرد کیفی است. داده های پژوهش از طریق مطالعه کتابخانه ای و تحلیل متن، گردآوری و شخصیت از نظر نام، چهره پردازی فیزیکی، پوششی، زندگی نامه ای و روان شناختی و نیز از حیث نقش های مضمونی و کنش پذیری تحلیل شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد نام معصومه، به عنوان یک نشانه زبانی، تعارض میان هویت فردی و انتظارات اجتماعی را بازنمایی و چهره پردازی فیزیکی و پوششی شخصیت، ضمن القای معصومیت و تقدس، استقلال خواهی وی را آشکار می کند. واکاوی چهره روانشناختی معصومه در این رمان، نشان می دهد شخصیت از مرحله انفعال و ساده لوحی به سطحی از خودآگاهی و پیچیدگی درونی می رسد؛ اما همواره تحقق خواسته های او، تحت سلطه هنجارها و ساختار مردسالارانه جامعه محدود باقی می ماند. بررسی نقش های مضمونی و کنش پذیری، نشان دهنده این است که او، تنوعی از نقش ها را دارد که این تنوع، نشان دهنده پیچیدگی این شخصیت و جایگاه او به عنوان شخصیت اصلی در داستان است. در مجموع، می توان گفت صنیعی در رمان سهم من، الگوی زن در حال گذار، اما ناکام در دستیابی به استقلال کامل را به تصویر کشیده و از این طریق، نقدی بر تداوم محدودیت های اجتماعی زنان ارائه داده است.

کلیدواژه ها:

سهم من ، نشانه معناشناختی ، شخصیت معصومه ، هویت زنان ، ذات ، فعل