تاثیر فضای آموزشی مناسب برافزایش خلاقیت دانش آموزان در درس ادبیات

درس ادبیات فارسی، افزون بر آموزش خواندن و شناخت آثار ادبی، فرصتی برای تجربه کردن زبان، پرورش تخیل، بیان احساسات و ساختن معناهای تازه است. بااین حال، خلاقیت دانش آموزان در این درس تنها به محتوای کتاب یا توانایی فردی آنان وابسته نیست؛ محیطی که در آن می خوانند، گفت وگو می کنند و می نویسند نیز بر امکان بروز اندیشه های تازه اثر می گذارد. هدف این مقاله بررسی تاثیر فضای آموزشی مناسب بر افزایش خلاقیت دانش آموزان در درس ادبیات فارسی و تبیین ویژگی های محیطی است که می تواند به خوانش های متنوع، گفت وگوی ادبی و نوشتن خلاقانه کمک کند. پژوهش حاضر به شیوه مروری و با رویکرد توصیفی تحلیلی انجام شده است. در روند پژوهش، مطالعات مرتبط با محیط فیزیکی کلاس، روابط معلم و دانش آموز، روش های تدریس ادبیات، انگیزش نوشتن و ارزشیابی آثار خلاق بررسی و یافته های آن ها بر اساس پیوندشان با آموزش ادبیات فارسی دسته بندی شده اند. در این مقاله، فضای آموزشی مناسب مفهومی چندبعدی در نظر گرفته می شود که شرایط کالبدی، امنیت روانی، فرصت مشارکت، دسترسی به متن های متنوع و شیوه بازخورددهی را در بر می گیرد. حاصل این بررسی نشان می دهد که نور و آسایش محیط، نظم همراه با انعطاف پذیری، امکان جابه جایی میان فعالیت فردی و گروهی، پذیرش پاسخ های مستدل اما متفاوت و فرصت بازنویسی، می توانند زمینه مشارکت خلاقانه را فراهم کنند. در مقابل، محیط پرتنش، پاسخ محوری افراطی، تکلیف های کاملا بسته و داوری زودهنگام درباره نوشته ها ممکن است دانش آموز را به تکرار پاسخ های آشنا سوق دهند. البته شواهد موجود اجازه نمی دهند همه تغییرات خلاقیت در درس ادبیات را به فضای کلاس نسبت دهیم؛ بسیاری از پژوهش ها محیط آموزشی را در کنار روش تدریس یا انگیزش بررسی کرده اند و همه آن ها مستقیما درباره درس ادبیات فارسی نبوده اند. ازاین رو، مقاله ضمن ارائه راهکارهای قابل اجرا، بر ضرورت سنجش جداگانه خلاقیت ادبی دانش آموزان و توجه به تفاوت پایه های تحصیلی و امکانات مدارس تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

فضای آموزشی ، خلاقیت دانش آموزان ، ادبیات فارسی.