تاثیر مقایسه اجتماعی در کلاس درس بر خودپنداره تحصیلی دانش آموزان دوره ابتدایی

مقایسه اجتماعی یکی از فرایندهای روان شناختی تاثیرگذار بر شکل گیری نگرش و برداشت دانش آموزان از توانایی های تحصیلی خود است. دانش آموزان در محیط کلاس درس، به صورت مستقیم یا غیرمستقیم، عملکرد، نمرات، سرعت یادگیری و میزان موفقیت خود را با همسالان مقایسه می کنند. این مقایسه ها می توانند در شرایط مختلف به تقویت انگیزه، افزایش تلاش و شکل گیری احساس شایستگی یا برعکس، کاهش اعتمادبه نفس تحصیلی، احساس ناتوانی و تضعیف خودپنداره تحصیلی منجر شوند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر مقایسه اجتماعی در کلاس درس بر خودپنداره تحصیلی دانش آموزان دوره ابتدایی تدوین شده است. این مطالعه با رویکرد مروری تحلیلی و با بهره گیری از مبانی نظری روان شناسی اجتماعی و تربیتی و پژوهش های داخلی و خارجی انجام شده است. در این مقاله، ابعاد مختلف مقایسه اجتماعی، نقش گروه همسالان، تاثیر عملکرد تحصیلی سایر دانش آموزان، جایگاه بازخورد معلم و پیامدهای روان شناختی مقایسه های صعودی و نزولی مورد بررسی قرار گرفته اند. یافته های مطالعات پیشین نشان می دهند که خودپنداره تحصیلی صرفا تحت تاثیر توانایی و عملکرد فردی دانش آموز شکل نمی گیرد، بلکه جایگاه نسبی او در محیط اجتماعی کلاس نیز در شکل گیری این برداشت نقش دارد. در این زمینه، پدیده «ماهی بزرگ در برکه کوچک» نشان می دهد که قرار گرفتن دانش آموز در محیط های دارای میانگین عملکرد تحصیلی بالا، در برخی شرایط می تواند با کاهش خودپنداره تحصیلی همراه باشد. بااین حال، تاثیر مقایسه اجتماعی به نحوه بازنمایی تفاوت های فردی، فرهنگ ارزشیابی کلاس، ویژگی های شخصیتی دانش آموز و نوع بازخورد معلم وابسته است. نتیجه مقاله بر ضرورت حرکت از فرهنگ رقابت و رتبه بندی فردی به سمت یادگیری مشارکتی، پیشرفت فردمحور و تقویت احساس شایستگی در دانش آموزان ابتدایی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

مقایسه اجتماعی ، خودپنداره تحصیلی ، دانش آموزان ابتدایی ، روان شناسی تربیتی ، انگیزش تحصیلی ، گروه همسالان ، محیط کلاس درس.