تحلیل راهبردهای پیامبر اکرم(ص) در مدیریت تنش های قومی و مذهبی در جامعه مدنی

مدینه النبی در آغاز هجرت، شهری آکنده از تنش های قومی و مذهبی بود. قبایل اوس و خزرج که نزدیک به یک قرن درگیری خونین داشتند، در کنار سه قبیله بزرگ یهودی )بنی قینقاع، بنی نضیر و بنی قریظه) و گروه های پراکنده مشرک، بستری بسیار متزلزل را برای استقرار حکومت نبوی فراهم آورده بودند. مسئله اصلی پژوهش حاضر این است که پیامبر اکرم(ص) در مدینه با چه نوع تنش های قومی و مذهبی مواجه بود و از چه راهبردهایی برای مدیریت و حل این تنش ها استفاده کرد؟ هدف این پژوهش، واکاوی راهبردهای پیامبر(ص) در مدیریت این تنش ها و استخراج اصول جاودان آن برای کاربست در جهان معاصر است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع دست اول تاریخی (سیره ابن هشام، طبقات ابن سعد، صحیح بخاری و قرآن کریم) و نیز پژوهش های جدید در این حوزه انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که پیامبر(ص) از مجموعه ای از راهبردهای مکمل و هوشمندانه استفاده کرد: ایجاد هویت مشترک فراقبیله ای با محوریت پیمان برادری، تدوین قانون اساسی مکتوب (صحیفه مدینه)، مدیریت هوشمندانه تعارضات با یهود، گفت وگو و مدارا با مشرکان و اهل کتاب، و مدیریت بحران در مواجهه با تهدیدات خارجی. نتایج پژوهش نشان می دهد که مدینه پس از اعمال این راهبردها از یک جامعه متخاصم به یک جامعه مدنی مبتنی بر حقوق برابر شهروندی و همزیستی مسالمت آمیز تبدیل شد و این راهبردها به عنوان الگویی جاودان برای مدیریت تنش های قومی و مذهبی در جوامع امروزی قابل ارائه هستند.

کلیدواژه ها:

پیامبر اکرم(ص) ، مدیریت تنش های قومی و مذهبی ، صحیفه مدینه ، پیمان برادری ، همزیستی مسالمت آمیز ، یهود مدینه ، اوس و خزرج.