نقش هوش مصنوعی در تحول آموزش و پرورش: فرصت ها، چالش ها و راهبردهای استقرار مسئولانه در نظام های آموزشی

گسترش هوش مصنوعی و ظهور ابزارهای هوش مصنوعی مولد، چشم انداز تازه ای برای تحول نظام های آموزش و پرورش ایجاد کرده است. این فناوری ها می توانند با فراهم کردن فرصت های یادگیری شخصی سازی شده، ارائه بازخورد سریع، پشتیبانی از معلمان، توسعه شیوه های نوین ارزشیابی و بهبود برخی فرایندهای مدیریتی، کیفیت و دسترس پذیری آموزش را ارتقا دهند. بااین حال، استفاده از هوش مصنوعی در محیط های آموزشی با چالش هایی از قبیل خطاهای اطلاعاتی، سوگیری الگوریتمی، نقض حریم خصوصی، نابرابری در دسترسی، وابستگی شناختی، کاهش اصالت فعالیت های یادگیری و ابهام در مسئولیت پذیری همراه است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ظرفیت ها، محدودیت ها و الزامات به کارگیری هوش مصنوعی در آموزش و پرورش انجام شده است. روش پژوهش، مروری تحلیلی و مبتنی بر بررسی هدفمند اسناد سیاستی و مطالعات مروری منتشرشده در زمینه هوش مصنوعی آموزشی است. منابع منتخب شامل راهنمای یونسکو درباره هوش مصنوعی مولد در آموزش و پژوهش، چارچوب شایستگی هوش مصنوعی برای معلمان و مطالعات مرور نظام مند در زمینه آموزش عمومی و آموزش عالی است. تحلیل منابع در چهار محور اصلی، شامل یاددهی یادگیری، ارزشیابی، نقش و توانمندسازی معلم و مدیریت و حکمرانی آموزشی، سازمان دهی شده است. جمع بندی تحلیلی منابع نشان می دهد که ظرفیت تحول آفرین هوش مصنوعی صرفا به دسترسی به ابزارهای جدید وابسته نیست، بلکه به کیفیت طراحی آموزشی، آمادگی حرفه ای معلمان، حفاظت از داده ها، عدالت دیجیتال و نظارت انسانی بستگی دارد. بر این اساس، مقاله نتیجه می گیرد که هوش مصنوعی باید به عنوان ابزاری مکمل برای تقویت عاملیت انسانی، تفکر انتقادی و کیفیت آموزش به کار گرفته شود، نه جایگزینی برای رابطه انسانی میان معلم و دانش آموز.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، آموزش و پرورش ، یادگیری شخصی سازی شده ، فناوری آموزشی ، شایستگی دیجیتال معلمان ، عدالت آموزشی ، اخلاق هوش مصنوعی.