از انتقال دانش تا پرورش تفکر بازتعریف نقش معلم در عصر هوش مصنوعی

گسترش شتابان هوش مصنوعی، به ویژه هوش مصنوعی مولد، تحولات گسترده ای در ماهیت دانش، شیوه های یادگیری، فرایندهای تدریس، الگوهای ارزشیابی و انتظارات از حرفه معلمی ایجاد کرده است. در شرایطی که سامانه های هوشمند قادرند حجم گسترده ای از اطلاعات را پردازش کنند، به پرسش های یادگیرندگان پاسخ دهند، محتوای آموزشی تولید کنند و در برخی فعالیت های آموزشی بازخورد ارائه دهند، ضرورت بازاندیشی در نقش سنتی معلم به عنوان انتقال دهنده اصلی اطلاعات بیش از گذشته آشکار شده است. هدف مقاله حاضر، تبیین مبانی نظری و تحولات مفهومی نقش معلم در عصر هوش مصنوعی و بررسی ضرورت گذار از آموزش انتقال محور به آموزش مبتنی بر پرورش تفکر انتقادی، خلاقیت، خودتنظیمی، قضاوت اخلاقی و توانایی حل مسئله است. این مقاله با رویکرد مروری تحلیلی و با اتکا به ادبیات نظری آموزش، مطالعات مرتبط با هوش مصنوعی در تعلیم وتربیت و چارچوب های بین المللی شایستگی معلمان تدوین شده است. در این راستا، دیدگاه های مرتبط با یادگیری فعال، سازنده گرایی، یادگیری اجتماعی، دانش حرفه ای معلمان، اخلاق هوش مصنوعی و آموزش انسان محور بررسی می شوند. یافته های تحلیلی نشان می دهند که ورود هوش مصنوعی به محیط های آموزشی، ضرورت حذف معلم را اثبات نمی کند، بلکه زمینه ای برای بازتعریف مسئولیت ها و شایستگی های حرفه ای او فراهم می آورد. در این چارچوب، معلم می تواند از جایگاه انحصاری انتقال اطلاعات به جایگاه طراح موقعیت های یادگیری، تسهیل گر گفت وگوی انتقادی، راهنمای ارزیابی اعتبار اطلاعات، ناظر بر استفاده مسئولانه از فناوری و پشتیبان رشد عاطفی، اجتماعی و شناختی دانش آموزان حرکت کند. بااین حال، تحقق این تحول به عواملی همچون توسعه شایستگی های هوش مصنوعی معلمان، بازنگری در برنامه های درسی، اصلاح شیوه های ارزشیابی، تامین زیرساخت های مناسب، رعایت حریم خصوصی، کاهش نابرابری دیجیتال و حفظ عاملیت انسانی در تصمیم گیری های تربیتی وابسته است. در مجموع، مقاله حاضر بر این دیدگاه تاکید دارد که ارزش متمایز معلم در عصر هوش مصنوعی نه در رقابت با ماشین برای تولید اطلاعات، بلکه در توانایی هدایت یادگیرنده به سوی فهم عمیق، پرسشگری، تفکر مستقل، مسئولیت پذیری و رشد انسانی معنا پیدا می کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، نقش معلم ، تفکر انتقادی ، آموزش انسان محور ، یادگیری فعال ، خلاقیت ، شایستگی حرفه ای معلمان ، هوش مصنوعی مولد ، تحول آموزشی ، اخلاق آموزشی.