بررسی تاثیر برنامه های آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی در ارتقای تاب آوری روان شناختی دانش آموزان مناطق محروم در مواجهه با چالش های تحصیلی و بهبود مهارت های مقابله با شکست

تاب آوری روان شناختی، توانایی فرد در مواجهه با چالش ها، سازگاری مثبت با ناملایمات، و بازگشت به تعادل پس از شکست است. دانش آموزان مناطق محروم، به دلیل مواجهه با محرومیت های اقتصادی-اجتماعی، کمبود منابع آموزشی، و فشارهای روانی ناشی از فقر، بیش از همسالان خود در معرض خطر کاهش تاب آوری و شکل گیری نگرش منفی نسبت به یادگیری هستند. برنامه های آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی، با قابلیت های شخصی سازی، بازخورد غیرقضاوتی، و فراهم سازی محیط امن برای تجربه شکست و بازیابی، به عنوان راهکاری برای ارتقای تاب آوری مطرح شده اند. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر برنامه های آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی در ارتقای تاب آوری روان شناختی دانش آموزان مناطق محروم در مواجهه با چالش های تحصیلی و بهبود مهارت های مقابله با شکست انجام شد. روش تحقیق از نوع کیفی با رویکرد تحلیل محتوای جهت دار و مرور نظام مند ادبیات پژوهشی بود که بر ۴۷ منبع علمی معتبر استوار گردید. یافته ها نشان داد که برنامه های آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی از پنج مکانیزم اصلی بر ارتقای تاب آوری اثر می گذارند: (۱) فراهم سازی محیط امن برای تجربه شکست و بازیابی بدون پیامدهای منفی، (۲) شخصی سازی چالش ها در «منطقه توسعه تقریبی» برای تجربه موفقیت، (۳) بازخورد غیرقضاوتی و فراهم سازی فرصت های بازسازی شناختی، (۴) تقویت احساس خودکارآمدی از طریق تجربه های موفقیت تدریجی، و (۵) آموزش مهارت های مقابله با شکست از طریق شبیه سازی موقعیت های چالش برانگیز. یافته های کلیدی نشان داد که برنامه های مبتنی بر هوش مصنوعی، به ویژه در ترکیب با راهبری انسانی و حمایت معلم، به طور معناداری به افزایش تاب آوری، کاهش اضطراب تحصیلی، و بهبود نگرش نسبت به شکست منجر می شوند. همچنین مشخص شد که اثربخشی این برنامه ها، به طراحی آموزشی مناسب، حفظ حلقه انسانی، و توجه به زمینه فرهنگی و اقتصادی دانش آموزان مناطق محروم وابسته است. نتیجه گیری پژوهش حاکی از آن است که برنامه های آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی، در صورت طراحی و اجرای اخلاقی و متناسب با نیازهای دانش آموزان مناطق محروم، می توانند به عنوان ابزاری موثر در ارتقای تاب آوری و کاهش شکاف آموزشی به کار روند. پیشنهادهای پژوهش بر ضرورت طراحی برنامه های بومی، آموزش معلمان، و انجام مطالعات میدانی در بستر مدارس مناطق محروم ایران متمرکز است.

کلیدواژه ها:

تاب آوری روان شناختی ، برنامه های آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی ، مهارت های مقابله با شکست ، مناطق محروم ، خودکارآمدی ، شکاف آموزشی