بررسی رابطه فرسودگی دیجیتال، خستگی شناختی و افت تمرکز در دانش آموزان

گسترش فناوری های دیجیتال و افزایش استفاده از تلفن های هوشمند، شبکه های اجتماعی، سامانه های آموزش مجازی و ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی، شیوه یادگیری و تعامل دانش آموزان با محیط آموزشی را دگرگون کرده است. اگرچه این فناوری ها فرصت های ارزشمندی برای دسترسی به منابع یادگیری، تعامل آموزشی و شخصی سازی آموزش فراهم می کنند، استفاده طولانی مدت و نامتوازن از آن ها می تواند با پیامدهایی مانند فرسودگی دیجیتال، خستگی شناختی و دشواری در حفظ توجه همراه باشد. هدف مقاله حاضر، بررسی مفهومی و تحلیلی رابطه میان فرسودگی دیجیتال، خستگی شناختی و افت تمرکز در دانش آموزان و تبیین سازوکارهای احتمالی ارتباط این متغیرهاست. این پژوهش با رویکرد مروری تحلیلی و با تکیه بر ادبیات نظری مرتبط با بار شناختی، توجه، خستگی ناشی از استفاده از فناوری و استفاده مسئله ساز از رسانه های دیجیتال تدوین شده است. تحلیل منابع نظری نشان می دهد که مواجهه مداوم با محرک های دیجیتال، جابه جایی مکرر توجه، اعلان های پی درپی، چندوظیفگی رسانه ای و فشار ناشی از پردازش اطلاعات فراوان می توانند با افزایش بار شناختی و احساس خستگی ذهنی همراه باشند. این وضعیت ممکن است حفظ توجه پایدار، انتخاب اطلاعات مرتبط، مهار محرک های مزاحم و انجام تکالیف تحصیلی را دشوارتر کند. بااین حال، شدت و جهت این روابط به عواملی مانند سن دانش آموز، نوع فعالیت دیجیتال، کیفیت محتوای آموزشی، مدت استفاده، میزان خواب، انگیزش تحصیلی و ویژگی های فردی وابسته است. بر این اساس، نمی توان هر نوع استفاده از فناوری را عامل افت تمرکز دانست؛ بلکه باید میان استفاده هدفمند آموزشی و استفاده طولانی، پراکنده و همراه با وقفه های متعدد تمایز قائل شد. در پایان، راهکارهایی برای مدیریت زمان صفحه نمایش، طراحی آموزشی مبتنی بر اصول شناختی، تقویت خودتنظیمی و ارتقای سواد دیجیتال پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

فرسودگی دیجیتال ، خستگی شناختی ، افت تمرکز ، دانش آموزان ، چندوظیفگی رسانه ای ، بار شناختی ، فناوری آموزشی.