تاثیر مرحله فنولوژیکی بر ترکیب شیمیایی، قابلیت هضم و ویژگی های تخمیری گیاه سلمه تره (Chenopodium Album L.) در شرایط آزمایشگاهی

مقدمه و هدف: گیاه سلمه تره (Chenopodium album L.) یکی از علف های هرز مرتعی رایج در شمال کشور است که به دلیل تولید بالا و قابلیت دسترسی آسان، می تواند به عنوان منبع بالقوه علوفه ای مورد استفاده قرار گیرد. این پژوهش با هدف بررسی تغییرات ترکیب شیمیایی، گوارش پذیری و فراسنجه­های تولید گاز سلمه­تره در مراحل مختلف فنولوژیکی و مقایسه آن با یونجه خشک و کاه گندم در شرایط آزمایشگاهی انجام شد.مواد و روش ها: نمونه برداری از گیاه سلمه تره از اطراف مزارع شهرستان بندرگز (استان گلستان) انجام شد. نمونه ها پس از خشک شدن در هوای آزاد و آسیاب شدن با مش ۲ میلی متری، جهت آنالیز شیمیایی و آزمون تولید گاز مورد استفاده قرار گرفتند. تیمارهای آزمایشی شامل: (۱) کاه گندم، ۲) سلمه تره در مرحله رویشی، ۳) سلمه تره در مرحله گل دهی، ۴) سلمه تره در مرحله بذردهی و ۵) یونجه خشک بودند. داده ها در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار تجزیه و تحلیل شدند.نتایج: نتایج نشان داد بین تیمارهای آزمایشی از نظر ترکیب شیمیایی، قابلیت هضم و پارامترهای تولید گاز اختلاف معنی­داری وجود داشت (۰۵/۰P<)  بالاترین میزان پروتئین خام (۹۸/۲۶ درصد)، خاکستر (۱۲/۲۴ درصد)، کل مواد مغذی قابل هضم (۸۴/۶۹ درصد) و انرژی خالص مربوط به سلمه تره در مرحله رویشی بود. با افزایش سن گیاه، مقادیر پروتئین کاهش و میزان الیاف نامحلول در شوینده اسیدی (ADF) و الیاف نامحلول در شوینده خنثی (NDF) افزایش یافت، به­طوری که ADF از ۵/۲۱ درصد در مرحله رویشی به ۲/۳۴ درصد در مرحله بذردهی و  NDF  از ۳/۲۸ درصد به ۱/۴۶ درصد افزایش یافت. بیش­ترین پتانسیل تولید گاز مربوط به یونجه (۲۳۶ میلی لیتر) و کم­ترین مقدار آن به سلمه­تره در مرحله بذردهی (۶/۲۱۰ میلی لیتر) تعلق داشت. هم­چنین، قابلیت هضم ماده خشک و ماده آلی در یونجه بیش­ترین و در کاه گندم کم­ترین مقدار را نشان دادند.نتیجه گیری: به طور کلی نتایج این پژوهش نشان داد که با پیشرفت مرحله فنولوژیکی، کیفیت تغذیه ای سلمه تره کاهش می یابد. مقادیر پروتئین خام، انرژی قابل متابولیسم، ماده آلی قابل هضم و اسیدهای چرب فرار در مراحل پیشرفته تر رشد کاهش یافته و هم زمان مقادیر NDF،ADF  و لیگنین افزایش پیدا کردند. بر اساس یافته ها، مرحله رویشی بهترین کیفیت تغذیه ای را از نظر ترکیب شیمیایی، قابلیت هضم و تولید گاز نشان داد. بنابراین، برداشت سلمه تره در مرحله رویشی می تواند ارزش غذایی بالاتری برای نشخوارکنندگان فراهم کند و به عنوان منبع علوفه ای مکمل در جیره آن ها مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

سلمه تره ، تولید گاز ، قابلیت هضم ، مراحل فنولوژیکی ، ترکیب شیمیایی