انگیزه انجام آیین های خلسه آمیز (نمونه مطالعاتی سماع صوفیان و آیین مشابه در شمنیسم)

آیین های خلسه آمیز از کهن ترین مفاهیم اعتقادی در فرهنگ های گوناگون به شمار می آیند. این آیین ها در بعضی سنت های معنوی و چارچوب های اعتقادی از جایگاهی محوری برخوردارند، در حالی که در برخی سنت های دینی یا فرهنگی دیگر انکار یا طرد می شوند. خلسه در میان پاره ای از مکاتب فکری و ایمانی، به عنوان حالتی از آگاهی تغییریافته، ابزاری برای معنا بخشی به منظومه باورها و ایجاد پیوند با ساحت قدسی تلقی می شود. ازاین رو، پژوهش حاضر می کوشد به این پرسش بنیادین پاسخ دهد که انگیزه های مشترک شمنان و صوفیان از برگزاری آیین های خلسه آمیز چیست، این تجربه پاسخ گوی چه نیازهایی در سطوح فردی و جمعی است و چه شباهت ها و تفاوت هایی در تفسیر و کارکرد خلسه در این دو نظام آیینی وجود دارد. این پژوهش با رویکردی میان رشته ای و با اتکا بر مطالعات علمی حوزه روان شناسی و انسان شناسی آیین های خلسه آمیز شمنان و سماع صوفیان تحلیل کرده است. هدف اصلی مطالعه، ارائه الگوی مشترک انگیزه های دستیابی به خلسه آیینی و تحلیل ابعاد فرافرهنگی این پدیده است. یافته های پژوهش نشان می دهد، انگیزه های ورود به خلسه را می توان در سه حوزه معنوی و اعتقادی؛ روان شناختی و فیزیولوژیکی؛ اجتماعی و فرهنگی دسته بندی کرد. بررسی تطبیقی این پدیده، باعث شناخت ابعاد فرافرهنگی و فرااجتماعی آیین های خلسه آمیز می شود. این موضوع کلید فهم برخی از مسائل در حوزه های عرفان تطبیقی است و به درک روشن تری از کارکردهای دینی، اجتماعی و شناختی خلسه آیینی می انجامد.

کلیدواژه ها:

خلسه ، شمنیسم ، صوفیه ، سماع ، مولوی