تحلیل نشانه شناختی دگرگونی معانی قراردادی مشاغل فرودست در زبان عرفان

این پژوهش فرایندهای نشانه شناختی بازتعریف «مشاغل فرودست» در ادبیات عرفانی را با تکیه بر چارچوب نشانه شناسی اجتماعی گونتر کرس و مدل سه کارکردی بولر (بیانی/ بازنمایی/ ترغیبی) بررسی می کند. مسئله پژوهش پاسخ به این پرسش است که متون عرفانی چگونه نشانه هایی با تبار فرهنگی منفی را مصادره می کنند و آنها را به عنوان ابزارهای بلاغی فعال در راه انتقال جهان بینی عرفانی به کار می گیرند. تحلیل کیفی نمونه های منتخب نشان می دهد که عارفان با عبور از رویکرد صرفا تاویلی، به عنوان کنشگران نشانه ای آگاه، با مصادره، بافت دهی مجدد و واسازی نشانه های مشاغل فرودست، آنها را به منابعی قدرتمند برای تولید معنا تبدیل می کنند. این دگرگونی ازطریق شش راهبرد اصلی صورت می گیرد: ۱. انتساب گفتار حکیمانه به فرودستان؛ ۲. ارتقای نمادین ازطریق روایت های عاشقانه؛ ۳. الگوسازی معنوی از فرودستان بی ادعا؛ ۴. تقابل کلامی و پیروزی آنان در منازعات نشانه ای؛ ۵. تمثیل پردازی با انتساب مشاغل به مقامات متعالی؛ ۶. دلالت سازی مبتنی بر تداعی آوایی-معنایی نام مشاغل. این راهبردها در کنار هم، نه تنها معنای نشانه ها را جابه جا می کنند، بلکه نوعی «بازآموزی معرفت شناختی» تولید می نمایند که ساختار ادراک و هنجارهای ارزشی مخاطب را دگرگون می سازد. نتیجه گیری نشان می دهد که زبان عرفان نه بازنمای منفعل، بلکه کنشگری معناساز است که از بازطراحی نشانه ها برای تغییر ساختارهای نمادین اجتماعی و بازتعریف ارزش های فرهنگی بهره می گیرد؛ یعنی ادبیات عرفانی عرصه ای موثر برای مقاومت نمادین در برابر هژمونی معناست.

کلیدواژه ها:

نشانه شناسی اجتماعی ، زبان عرفان ، مشاغل فرودست ، گونتر کرس ، مدل سه کارکردی بولر