عشق به مثابه بدن آسیب دیده: بازخوانی ترومامحور زبان در غزلیات فریدالدین عطار نیشابوری

این پژوهش با هدف تحلیل زبان تروما در غزلیات فریدالدین عطار نیشابوری و با تمرکز بر صورت بندی تجربه عشق به عنوان «بدن آسیب دیده» انجام شده است. با تکیه بر چارچوب نظری تروما، به ویژه آرای کتی کاروت، و با بهره گیری از چهار محور تحلیلی برگرفته از نظریه او، استدلال می شود که غزلیات عطار نه صرفا بیانگر تجربه ای عرفانی از عشق، بلکه عرصه ای برای بروز غیرمستقیم تجربه های بحرانی در سطح زبان است. در این راستا، نخست نشان داده می شود که استعاره های بنیادینی چون «زخم»، «خون»، «سوختن» و «گسیختگی» در دیوان عطار کارکردی فراتر از آرایه های بلاغی دارند و به مثابه سازوکارهایی زبانی برای بیان تجربه ای عمل می کنند که در قالب روایت مستقیم قابل بیان نیست. سپس، با بهره گیری از رویکرد استعاره مفهومی، این مدعا پیگیری می شود که چنین استعاره هایی صرفا آرایه های ادبی نیستند، بلکه الگوهای شناختی ای هستند که امکان ادراک تجربه ای گریزنده را فراهم می آورند. در ادامه، مقاله نشان می دهد که این صورت بندی زبانی، ضمن آنکه در نسبت با بستر تاریخی و حافظه فرهنگی تصوف قابل فهم است، از تقلیل به رابطه ای علی با رویدادهای تاریخی مشخص پرهیز می کند و در عوض، آن را به مثابه یکی از منابع نمادین شکل گیری زبانی گسترده از رنج و آسیب در نظر می گیرد. نتایج تحقیق حاکی از آن است که زبان غزل در نزد عطار به مثابه ساختاری تروماتیک عمل می کند و ازاین طریق، خوانشی نو از پیوند میان ادبیات عرفانی و نظریه تروما را ممکن می سازد.

کلیدواژه ها:

عشق ، زبان تروما ، بدن آسیب دیده ، استعاره ، عطار ، حلاج ، کتی کاروت