از دانستن ارزش ها تا زیستن آن ها؛ بررسی نقش یادگیری تجربه محور در نهادینه سازی مفاهیم اخلاقی و تربیتی در دانش آموزان دوره ابتدایی

یکی از چالش های اساسی در آموزش دینی دوره ابتدایی، فاصله میان شناخت مفاهیم اخلاقی و دینی با به کارگیری آن ها در موقعیت های واقعی زندگی است. گاه دانش آموزان با ارزش هایی همچون صداقت، مسئولیت پذیری، احترام، مهربانی و همکاری آشنایی دارند، اما فرصت کافی برای تجربه عملی و تبدیل این مفاهیم به رفتارهای روزمره در اختیار آنان قرار نمی گیرد. پژوهش حاضر با هدف بررسی ظرفیت رویکردهای تجربه محور در پیوند دادن آموزش مفاهیم دینی با رفتارهای فردی و اجتماعی دانش آموزان طراحی شده است. در این پژوهش، با بهره گیری از روش اقدام پژوهی، تلاش شده است فرایند آموزش از انتقال مستقیم اطلاعات به سمت موقعیت های یادگیری مشارکتی، مسئله محور و مبتنی بر تجربه های ملموس تغییر یابد. برای این منظور، فعالیت هایی نظیر اجرای موقعیت های نمایشی اخلاقی، روایت و تحلیل داستان های تربیتی، مسئولیت پذیری در فعالیت های گروهی، حل تعارض های ساده روزمره، مشارکت در فعالیت های نوع دوستانه و گفت وگو درباره موقعیت های اخلاقی در محیط مدرسه طراحی و اجرا شد. اطلاعات پژوهش از طریق مشاهده رفتار دانش آموزان، ثبت رویدادهای کلاسی، گفت وگوهای هدفمند و بررسی میزان مشارکت آنان گردآوری و تحلیل گردید. شواهد حاصل از فرایند اجرا نشان داد که فراهم کردن فرصت تجربه عملی ارزش های اخلاقی، می تواند زمینه درک عمیق تر مفاهیم دینی، افزایش مسئولیت پذیری، تقویت تعاملات مثبت و توجه بیشتر دانش آموزان به پیامدهای رفتارهای فردی و اجتماعی را فراهم سازد. همچنین، پیوند میان محتوای آموزشی و موقعیت های واقعی زندگی، به معنادارتر شدن یادگیری و افزایش نقش فعال دانش آموزان در فرایند تربیت کمک می کند. بر این اساس، پژوهش حاضر بر ضرورت بازنگری در شیوه های آموزش دینی و حرکت به سوی تربیتی مبتنی بر تجربه، مشارکت و تمرین عملی ارزش ها تاکید دارد؛ رویکردی که در آن موفقیت آموزش دینی نه صرفا با میزان یادآوری مفاهیم، بلکه با میزان حضور آگاهانه ارزش های اخلاقی در رفتار دانش آموزان مورد توجه قرار می گیرد.

کلیدواژه ها:

تربیت دینی ، یادگیری تجربه محور ، تربیت اخلاقی ، نهادینه سازی ارزش ها ، رفتار اجتماعی ، دوره ابتدایی ، اقدام پژوهی.