واکاوی انتقادی مناسبات فقر انرژی، ناایمنی مسکن و آسیب پذیری اجتماعی؛ ارائه چارچوب مفهومی برای تبیین نابرابری خطر حریق در سکونت گاههای کم برخوردار

نابرابری خطر آتشسوزی مسکونی را نمیتوان صرفا به رفتار فردی ساکنان یا فاصله از ایستگاه آتشنشانی تقلیل داد؛ کیفیت ساختمان، دسترسی پایدار و مقرونبهصرفه به انرژی و ظرفیت خانوار برای پیشگیری و پاسخ نیز در شکلگیری خطر نقش دارند. هدف مقاله حاضر واکاوی انتقادی پیوند میان فقر انرژی، ناایمنی مسکن و آسیبپذیری اجتماعی و ارائه چارچوب مفهومی برای تبیین نابرابری خطر حریق در سکونتگاههای کمبرخوردار است. پژوهش با روش مروری تحلیلی و ترکیب انتقادی ادبیات فقر انرژی، مخاطرات مسکونی، آسیبپذیری اجتماعی و پیشگیری از حریق انجام شده است. حاصل تحلیل، چارچوب «محرومیت ساختاری سازگاری پرخطر مواجهه و گسترش حریق ظرفیت نابرابر پاسخ و بازیابی» است. در این چارچوب، ضعف عایق و تاسیسات، ناتوانی در تعمیر تجهیزات، استفاده احتمالی از شیوههای ناایمن تامین گرما یا روشنایی، تراکم سکونت و فقدان هشدار و خروج ایمن بهعنوان مسیرهای میانجی بررسی میشوند. مالکیت و اجارهنشینی، سن و توان حرکتی ساکنان، کیفیت نظارت ساختمانی و دسترسی به خدمات پیشگیرانه میتوانند این روابط را تعدیل کنند. مقاله یک ماتریس شاخص برای مطالعه محلهای، شیوه ارزیابی عدالت در مداخله و برنامهای مرحلهای برای همکاری آتشنشانی با نهادهای مسکن و حمایت اجتماعی پیشنهاد میکند. نتیجه آن است که سیاست کاهش خطر حریق باید از آموزش صرف رفتار ایمن فراتر رفته و به اصلاح شرایط مادی زندگی و کاهش موانع دسترسی به ایمنی بپردازد. به دلیل فقدان داده میدانی در این پژوهش، چارچوب ارائهشده فرضیهای و نیازمند آزمون در بافت شهری ایران است.

کلیدواژه ها:

فقر انرژی ، ناایمنی مسکن ، آسیبپذیری اجتماعی ، نابرابری خطر حریق