بازاندیشی در مفهوم عدالت فضایی خدمات ایمنی شهری؛ تبیین پیوند میان محرومیت اجتماعی، آسیب پذیری سکونتی و نابرابری دسترسی به خدمات آتشنشانی

عدالت فضایی در خدمات آتشنشانی غالبا با توزیع ایستگاهها، شعاع پوشش و زمان دسترسی سنجیده میشود؛ اما این شاخصها بهتنهایی تفاوت نیازهای ساکنان و کیفیت واقعی برخورداری از ایمنی را آشکار نمیکنند. محرومیت اجتماعی، فرسودگی و تراکم سکونت، محدودیت جابهجایی و نابرابری زیرساخت شهری میتوانند خطر حریق و پیامدهای آن را بهصورت نامتوازن توزیع کنند؛ درحالیکه میان دسترسی برآوردی و زمان پاسخ واقعی نیز فاصله وجود دارد. هدف این مقاله بازاندیشی در مفهوم عدالت فضایی خدمات ایمنی و طراحی چارچوبی مفهومی برای پیوند دادن سه قلمرو محرومیت اجتماعی، آسیبپذیری سکونتی و دسترسی موثر به خدمات آتشنشانی است. پژوهش به روش مروری تحلیلی و با سنتز انتقادی آثار جامعهشناسی فضا، آسیبپذیری اجتماعی، خطر حریق مسکونی و تحلیل مکانی خدمات اضطراری انجام شده است. یافتههای مفهومی، چهار بعد مکمل را شناسایی میکنند: توزیع نابرابر مواجهه و استعداد آسیب، نابرابری ظرفیت پیشگیری و تخلیه در واحدهای مسکونی، ناهمگنی دسترسی عملیاتی در شبکه معابر و تفاوت امکان مشارکت محلهها در تصمیمهای ایمنی. بر این اساس، چارچوب «عدالت ایمنی تحققیافته» پیشنهاد میشود که در آن ارزیابی ایستگاهها با شاخصهای ریسک سکونتی، زمان پاسخ مشاهدهشده، دسترسپذیری ساختمان و نیاز گروههای حساس تلفیق میشود. مقاله همچنین ماتریسی برای سنجش و مجموعهای از مداخلات متناسب با نوع محرومیت ارائه میکند. از آنجا که داده مکانی یا ماموریتی مستقلی از شهرهای ایران تحلیل نشده است، نتایج در سطح استنتاج نظری و پیشنهاد روششناختی باقی میمانند. نتیجه آن است که سیاست ایمنی عادلانه نه صرفا توزیع برابر تجهیزات، بلکه کاهش شکاف میان نیاز واقعی و حفاظت موثر شهروندان را دنبال میکند.

کلیدواژه ها:

عدالت فضایی ، محرومیت اجتماعی ، آسیبپذیری سکونتی ، آتشنشانی ، دسترسی موثر