دانش آموزان خاموش کلاس؛ بررسی عوامل پنهان مشارکت نکردن دانش آموزان توانمند در فعالیت های آموزشی

سکوت دانش آموزان توانمند در کلاس درس، پدیده ای است که فراتر از یک رفتار فردی، به عنوان مایه ی نگرانی در نظام های آموزشی معاصر شناخته می شود، زیرا منجر به اتلاف سرمایه های فکری و اجتماعی این قشر از یادگیرندگان می گردد. هدف از مقاله حاضر، شناسایی و تحلیل عوامل پنهان مشارکت نکردن دانش آموزان توانمند در فعالیت های آموزشی کلاسی است. روش تحقیق این مطالعه، کیفی و توصیفی-تحلیلی بوده و داده ها از طریق روش اسنادی-کتابخانه ای با بررسی و واکاوی منابع معتبر داخلی و خارجی در حوزه های روان شناسی تربیتی، پداگوژی و مدیریت کلاس داری گردآوری و تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهند که این پدیده، محصول تعامل سه لایه ی عوامل است: نخست، عوامل روان شناختی شامل کمال گرایی ناسالم، سندرم کلاهبردار و اضطراب عملکرد که از درون دانش آموز، مشارکت را مهار می کنند؛ دوم، عوامل ساختاری-پداگوژیک شامل الگوهای تدریس معلم محور، فقدان امنیت روانی کلاس و فشار رقابتی-ارزیابی که از بیرون، فضای بیان را تنگ می سازند؛ و سوم، عوامل اجتماعی-همسالانی شامل سلسله مراتب کلامی کلاس، ترس از قضاوت همسالان و پیام های ضمنی معلم که رفتار سکوت آمیز را بازتولید می کنند. نتیجه گیری مقاله حاکی است که شکستن چرخه ی سکوت این دانش آموزان نیازمند مداخله ی هم زمان در سه سطح کلاس درس، مشاوره ی مدرسه و خانواده است؛ از جمله تغییر الگوی تدریس به سمت ساختارهای مشارکتی چندمرحله ای، ایجاد امنیت روانی، توزیع عادلانه ی فرصت های کلامی و توجه به خودکارآمدی اجتماعی دانش آموزان. این پژوهش با تبیین ساختاریافته ی عوامل پنهان مشارکت نکردن، زمینه ساز طراحی مداخله های عملی و پژوهش های آتی میدانی است.

کلیدواژه ها:

دانش آموزان توانمند ، مشارکت کلاسی ، سکوت آموزشی ، امنیت روانی ، کمال گرایی ، اضطراب عملکرد.