چرا برخی کودکان با وجود هوش بالا انگیزه یادگیری ندارند؟

پدیده «کم انگیزگی تحصیلی در کودکان با هوش بالا» از چالش های مهم نظام های آموزشی است؛ زیرا انتظار رایج این است که توانایی شناختی بالا به طور طبیعی به تلاش پایدار و اشتیاق یادگیری بینجامد. با این حال، در عمل مشاهده می شود برخی کودکان تیزهوش یا دارای استعدادهای برجسته، با وجود ظرفیت استدلالی و یادگیری سریع، در کلاس بی علاقه اند، تکالیف را به تعویق می اندازند، از شکست می ترسند، یا در برابر فعالیت های مدرسه مقاومت نشان می دهند. این مقاله با رویکرد تحلیلی تبیینی و با تکیه بر ادبیات پژوهشی فارسی، به چرایی شکل گیری این وضعیت می پردازد و نشان می دهد که کم انگیزگی در کودکان با هوش بالا معمولا محصول یک علت واحد نیست؛ بلکه حاصل برهم کنش عوامل فردی (خودپنداره، کمال گرایی، اضطراب، سبک اسناد، خودنظم دهی)، عوامل خانوادگی (سبک های فرزندپروری، انتظارات و فشار، هیجان پذیری خانواده)، و عوامل مدرسه ای و اجتماعی (چالش برانگیز نبودن برنامه درسی، برچسب زنی، اقلیم کلاس، کیفیت رابطه معلم دانش آموز و ارزیابی های رقابتی) است. همچنین مقاله توضیح می دهد چگونه «انگیزش درونی» در محیط های کنترل گرانه یا تکلیف محور تضعیف می شود و چگونه فقدان «تناسب تکلیف با توانایی» به ملال، بی معنایی و اجتناب تحصیلی می انجامد. در پایان، مجموعه ای از راهبردهای عملی و قابل اجرا برای معلمان و والدین پیشنهاد می شود؛ از جمله طراحی تکالیف چالشی و انتخاب محور، غنی سازی برنامه درسی، آموزش هدف گذاری و خودنظم دهی، بازخورد فرایندی، کاهش مقایسه اجتماعی، و حمایت هیجانی از کودک تیزهوش.

کلیدواژه ها:

کودکان تیزهوش ، انگیزش تحصیلی ، انگیزش درونی ، کمال گرایی ، اهمال کاری ، خودنظم دهی ، ملال تحصیلی ، سبک های فرزندپروری