دگرگونی مناسبات قدرت و مسئولیت در مدرسه هوشمند: واکاوی پیامدهای فرهنگی، تربیتی و عدالت محور ورود هوش مصنوعی به حرفه معلمی

ورود هوش مصنوعی به نظام های آموزشی، فراتر از تغییر ابزارهای تدریس، زمینه ساز بازآرایی مناسبات میان دانش، اقتدار آموزشی، مسئولیت حرفه ای و عدالت تربیتی شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل انتقادی پیامدهای گسترش سامانه های هوشمند در فرایند تعلیم و تربیت و تبیین تاثیر آن ها بر جایگاه معلم، تجربه یادگیری دانش آموزان و ساختار فرهنگی مدرسه تدوین شده است. مسئله محوری پژوهش، چگونگی توزیع مسئولیت میان انسان و فناوری در تصمیم گیری های آموزشی و پیامدهای احتمالی واگذاری وظایف حساس تربیتی به الگوریتم های هوشمند است. در این چارچوب، ظرفیت هایی همچون شخصی سازی مسیر یادگیری، تسهیل دسترسی به منابع آموزشی، تحلیل عملکرد تحصیلی و ارائه بازخورد سریع، در کنار چالش هایی نظیر سوگیری الگوریتمی، حفاظت از حریم خصوصی، وابستگی فناورانه، کاهش تعاملات انسانی و تشدید نابرابری های آموزشی بررسی می شوند. رویکرد پژوهش، تحلیلی انتقادی است و بر مطالعه مفهومی ابعاد فرهنگی، اخلاقی و نهادی کاربرد هوش مصنوعی در مدارس استوار است. تحلیل موضوع نشان می دهد که ارزیابی اثربخشی فناوری های هوشمند نباید صرفا بر سرعت انتقال اطلاعات یا بهبود شاخص های کمی عملکرد تحصیلی متمرکز باشد، بلکه باید کیفیت روابط تربیتی، پرورش تفکر انتقادی، استقلال یادگیرنده و امکان دسترسی عادلانه به فرصت های آموزشی را نیز دربرگیرد. بر این اساس، معلم در مدرسه هوشمند نه صرفا انتقال دهنده دانش، بلکه ناظر آگاه بر فرایند یادگیری، میانجی تعاملات انسانی و مسئول هدایت اخلاقی و تربیتی دانش آموزان خواهد بود. پژوهش حاضر بر ضرورت تدوین سیاست های شفاف برای استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی، ارتقای سواد دیجیتال معلمان و دانش آموزان، نظارت انسانی بر تصمیم های آموزشی و تضمین دسترسی برابر به امکانات فناورانه تاکید می کند. در نهایت، تحقق مدرسه هوشمند مطلوب مستلزم ایجاد توازن میان نوآوری فناورانه، مسئولیت پذیری انسانی و عدالت آموزشی است؛ توازنی که در آن فناوری در خدمت اهداف تربیتی قرار گیرد، نه آنکه جایگزین ماهیت انسانی آموزش شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، فرهنگ مدرسه ، هویت حرفه ای معلم ، عدالت آموزشی ، اخلاق فناوری ، مسئولیت تربیتی.