طراحی نظام اولویت بندی نیازهای اجتماعی محلات برای تخصیص عادلانه خدمات و امکانات شهری

توزیع نابرابر امکانات، خدمات اجتماعی و اعتبارات عمرانی در پهنه های مختلف کلان شهر تهران، موجب تشدید شکاف مرکز-پیرامون، شمال-جنوب و احساس عمیق بی عدالتی فضایی (Spatial Injustice) در میان شهروندان گردیده است. نظام کنونی بودجه ریزی و تخصیص منابع در مدیریت شهری، عموما متکی بر چانه زنی های بوروکراتیک، نفوذ سیاسی مدیران مناطق یا الگوهای افزایشی تاریخی است که در آن سهم محلات محروم به حاشیه رانده می شود. این پژوهش با هدف طراحی یک نظام علمی، شفاف و چندمعیاره برای اولویت بندی نیازهای اجتماعی و تخصیص عادلانه منابع در مقیاس محلات ۳۵۲گانه تهران تدوین شده است. روش پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی با بهره گیری از مطالعات اسنادی و مدلسازی تصمیم گیری چندمعیاره (MCDM) در چارچوب نظریه عدالت فضایی دیوید هاروی و عدالت توزیعی جان رالز است. در این الگو، شاخص مرکب اولویت بندی نیازها بر پایه پنج مولفه کلیدی شامل: ۱) شدت محرومیت فضایی و کمبود سرانه ها، ۲) فوریت و عمق آسیب های اجتماعی، ۳) تراکم و آسیب پذیری جمعیت هدف، ۴) بازده اجتماعی و پیامد مداخله، و ۵) پتانسیل مشارکت و ظرفیت های مدنی بومی طراحی گردیده است. نتایج پژوهش چارچوب فرموله شده ای برای رتبه بندی محلات در اختیار حوزه ممیزی و برنامه ریزی شهرداری تهران قرار می دهد که ضامن توزیع بهینه منابع، رفع محرومیت و استقرار عدالت اجتماعی خواهد بود.

کلیدواژه ها:

اولویت بندی نیازها ، عدالت فضایی ، تخصیص عادلانه منابع ، محرومیت زدایی شهری ، بودجه ریزی محله محور ، شهرداری تهران.