طراحی مدل کاهش انزوای اجتماعی سالمندان از طریق توسعه شبکه های حمایت محلی

سرعت شتابان سالمندی جمعیت در کلان شهر تهران همگام با دگرگونی در ساختارهای سنتی خانواده، هسته ای شدن خانوارها و مهاجرت جوانان، پدیده «انزوای اجتماعی و تنهایی مزمن سالمندان» را به یکی از بحران های خاموش اما ویرانگر سلامت عمومی و رفاه شهری بدل ساخته است. رویکردهای درمانی-نهادی متمرکز، نظیر نگهداری سالمندان در آسایشگاه ها، علاوه بر هزینه های سنگین اقتصادی، با تضعیف پیوندهای عاطفی و احساس طردشدگی، افت شدید کیفیت زندگی این قشر را به دنبال داشته است. هدف این پژوهش، تدوین یک الگوی کاربردی، پایدار و جامعه محور برای کاهش انزوای اجتماعی سالمندان با تکیه بر ظرفیت های شبکه های حمایت همسایگی و امکانات کالبدی-خدماتی شهرداری تهران است. روش تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی و اسنادی با تکیه بر چارچوب «شهر دوستدار سالمند» (Age-Friendly Cities) سازمان جهانی بهداشت و نظریه کاروان حمایت اجتماعی (Convoy Model) است. یافته های پژوهش نشان می دهد که مداخله پایدار در این حوزه بر چهار سازوکار کلیدی استوار است: ۱) ایجاد شبکه دیده بانی سلامت روان و شناسایی سالمندان تنها در مقیاس بلوک های مسکونی، ۲) راه اندازی باشگاه های تعامل بین نسلی و کانون های داوطلبانه همیار سالمند در سراهای محله، ۳) مناسب سازی فضاهای عمومی، پیاده راه ها و بوستان ها برای تسهیل تحرک و حضور اجتماعی، و ۴) استقرار مدل مبادله زمان (Time Banking) میان جوانان و سالمندان. پیاده سازی این الگو ضمن بهینه سازی منابع و اعتبارات رفاهی شهرداری، بسترساز حفظ کرامت، نشاط جمعی و ادغام مجدد سالمندان در بستر محله خواهد بود.

کلیدواژه ها:

انزوای اجتماعی ، شهر دوستدار سالمند ، حمایت همسایگی ، سراهای محله ، تعامل بین نسلی ، شهرداری تهران.