طراحی الگوی شناسایی و مداخله زودهنگام در آسیب های اجتماعی با تاکید بر ظرفیت های محله محور شهرداری ها

تحولات شتابان ساختار کالبدی و جمعیتی کلان شهرها، به ویژه در کلان شهر تهران، با تعمیق نابرابری های فضایی، شکل گیری کانون های فقر شهری و تضعیف پیوندهای سنتی محله ای، پیچیدگی و تنوع فزاینده ای به مسائل و آسیب های اجتماعی بخشیده است. الگوهای سنتی مدیریت شهری که عموما مبتنی بر رویکردهای انفعالی، متمرکز و برخوردهای قهری پس از بحرانی شدن آسیب ها (نظیر جمع آوری معتادان متجاهر، ساماندهی کودکان کار خیابانی و تخلیه سکونتگاه های غیررسمی) بوده اند، نه تنها کارآمدی پایدار نداشته اند، بلکه بار مالی فزاینده و غیرقابل جبرانی را بر بودجه شهرداری ها تحمیل کرده اند. این پژوهش با هدف طراحی یک الگوی علمی، کاربردی و نظام مند برای شناسایی و مداخله زودهنگام در آسیب های اجتماعی با تکیه بر ظرفیت های سازمانی و محله محور شهرداری ها انجام شده است. روش پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی و اسنادی است که در آن با مرور نظام مند اسناد بالادستی، برنامه های توسعه شهری شهرداری تهران و تحلیل تطبیقی تجارب پیشرو، زنجیره پنج مرحله ای مدیریت زودهنگام آسیب ها شامل: ۱) رصد و غربالگری چندبعدی محله ای، ۲) تریاژ و سطح بندی ریسک بر مبنای ماتریس آسیب پذیری، ۳) طراحی پروتکل های مداخله متناسب با هر سطح خطر، ۴) ارجاع هوشمند بین بخشی و مدیریت مورد، و ۵) پایش مستمر، بازپروری و بازخورد اطلاعاتی تدوین گردیده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که استقرار سامانه پایش آسیب های محله، فعال سازی کانون های سلامت و پایگاه های خدمات اجتماعی سراهای محله، بهره گیری از مددکاران شهری و تدوین شناسنامه ریسک بلوک های شهری، موجب کاهش ۷۰ درصدی هزینه های سرکوب بحران و ارتقای چشمگیر زیست پذیری محلات خواهد شد.

کلیدواژه ها:

آسیب های اجتماعی ، مداخله زودهنگام ، مدیریت محله محور ، سطح بندی خطر (تریاژ اجتماعی) ، سراهای محله ، شهرداری تهران.