تامین مالی پایدار توسعه فضای سبز شهری

> **زمینه و بیان مسئله:** رشد شتابان شهرنشینی و پیامدهای ناگوار آن نظیر شکل گیری جزایر حرارتی، آلودگی هوا و کاهش تاب آوری اکولوژیک، توسعه زیرساخت های سبز شهری را به ضرورتی راهبردی برای پایداری سکونتگاه ها تبدیل کرده است. با این حال، مدیریت شهری همواره با چالش بنیادین محدودیت منابع مالی و اتکای ساختاری به درآمدهای ناپایدار (از جمله عوارض صدور پروانه ساختمانی و جرایم تغییر کاربری) دست به گریبان بوده که در دوران رکود بخش مسکن، زنجیره نگهداری و احداث پارک ها و کمربندهای سبز را با بحران نقدینگی روبه رو می سازد. > > **هدف پژوهش:** این مقاله با هدف تدوین یک چارچوب راهبردی و یکپارچه برای **تامین مالی پایدار توسعه و نگهداری فضای سبز شهری**، به شناسایی، طبقه بندی و اولویت بندی ابزارهای نوین مالی مبتنی بر بازار سرمایه، اقتصاد زمین و مشارکت بخش خصوصی پرداخته است تا پارادایم فضای سبز را از «مرکز هزینه مصرفی» به «دارایی سرمایه ای ارزش آفرین» تغییر دهد. > > **روش شناسی:** پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از حیث ماهیت، توصیفی-تحلیلی با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) است. در فاز کیفی، با استفاده از مطالعات اسنادی و فراترکیب الگوهای بین المللی، گونه شناسی ابزارهای تامین مالی سبز استخراج گردید. سپس با بهره گیری از تکنیک دلفی و توزیع پرسشنامه ماتریسی میان ۳۰ نفر از خبرگان و متخصصان اقتصاد شهری، مدیریت مالی شهرداری و برنامه ریزی شهری، ابزارها بر اساس ۴ معیار کلیدی (پایداری جریان نقدینگی، انطباق حقوقی و نهادی، جذابیت برای سرمایه گذار بخش خصوصی و عدالت توزیعی-فضایی) و با استفاده از روش تصمیم گیری چندمعیاره (مانند فرایند تحلیل سلسله مراتبی فازی - FAHP / تاپسیس) ارزیابی و وزن دهی شدند. > > **یافته ها و نتایج اصلی:** یافته های پژوهش نشان می دهد که ابزارهای سنتی فعلی پاسخگوی چرخه عمر کامل پروژه های سبز (تملک، احداث و نگهداری) نیستند. طبق نتایج ارزیابی ماتریسی، ابزار **بازیافت ارزش زمین (Land Value Capture - LVC)** از طریق وضع عوارض بهبود محیطی بر املاک منتفع از توسعه بوستان ها، با کسب بالاترین وزن در رتبه نخست پایداری قرار گرفت. پس از آن، **صکوک سبز (به ویژه صکوک استصناع و مرابحه با پشتوانه شهرداری)** برای مرحله سرمایه بر احداث اولیه، و **قراردادهای مشارکت عمومی-خصوصی عملکردمحور (PPP) از نوع BOT/BLT** (با واگذاری کاربری های خدماتی-گردشگری مکمل و کم اثر) برای تضمین هزینه های نگهداری سالیانه، به ترتیب رتبه های دوم و سوم را به خود اختصاص دادند. علاوه بر این، ظرفیت های نوین مانند **اعتبارات کربن شهری** و **صندوق های سرمایه گذاری وقف/خیریه سبز** به عنوان منابع مکمل در ارتقای عدالت اکولوژیک شناسایی شدند. > > **دستاورد سیاستی:** بر اساس نتایج، یک بسته سیاستی تدوین شده است که نشان می دهد پایداری مالی توسعه فضای سبز بدون بازنگری در نظام ارزش گذاری املاک شهری و ایجاد پنجره واحد سرمایه گذاری سبز در شهرداری ها میسر نخواهد بود؛ الگویی که امنیت مالی بلندمدت را بدون فشار بر اقشار آسیب پذیر تضمین می نماید.

کلیدواژه ها:

**فضای سبز شهری** ، **تامین مالی پایدار** ، **بازیافت ارزش زمین (LVC)** ، **صکوک سبز** ، **مشارکت عمومی-خصوصی (PPP)** ، **اقتصاد شهری** ، **تاب آوری اکولوژیک**.