نقش طراحی شهری در کاهش پیامدهای ثانویه زلزله در بافت های متراکم

گسترش شهرنشینی، افزایش تراکم کالبدی و تشدید وابستگی متقابل سامانه های شهری، پیامدهای ثانویه زلزله را به مسئله ای چندبعدی در مطالعات معماری و شهرسازی معاصر تبدیل کرده است. در بافت های متراکم، آثار زمین لرزه به تخریب مستقیم سازه ها محدود نمی شود، بلکه از طریق انسداد شبکه معابر، گسترش آتش سوزی، اختلال در زیرساخت های حیاتی، کاهش ظرفیت تخلیه اضطراری و اختلال در دسترسی به خدمات امدادی، در قالب زنجیره ای از مخاطرات به یکدیگر پیوند می خورند. هدف پژوهش حاضر، تبیین نقش مولفه های طراحی شهری در کاهش شدت و دامنه این پیامدها و تحلیل ظرفیت سازمان فضایی شهر برای حفظ تداوم عملکردهای حیاتی پس از زلزله است. پژوهش با رویکرد کیفی و به روش کتابخانه ای و مروری انجام شده و بر تحلیل و تلفیق مبانی نظری، مطالعات پیشین و چارچوب های مفهومی مرتبط با مورفولوژی شهری، شبکه های دسترسی، توزیع فضاهای باز، سازمان فضایی کاربری های زمین و تاب آوری زیرساختی استوار است. یافته ها نشان می دهد که پیوستگی و سلسله مراتب معابر، توزیع متعادل فضاهای باز امن، پراکنش سنجیده مراکز امدادی و خدماتی، کنترل گلوگاه های کالبدی و کاهش وابستگی عملکردی میان شبکه های حیاتی، در محدودسازی مخاطرات زنجیره ای و ارتقای ظرفیت پاسخ اضطراری نقش تعیین کننده دارند. همچنین، تراکم ساختمانی به تنهایی شاخص کافی برای ارزیابی آسیب پذیری نیست؛ بلکه تعامل آن با هندسه فضاهای باز، نفوذپذیری شبکه معابر، کیفیت دسترسی و الگوی استقرار فعالیت ها، میزان مواجهه و قابلیت بازیابی بافت شهری را مشخص می کند. بر این اساس، طراحی شهری هنگامی در کاهش پیامدهای ثانویه زلزله اثربخش خواهد بود که به عنوان چارچوبی یکپارچه برای سازمان دهی فضایی، مدیریت وابستگی های زیرساختی و ارتقای تاب آوری عملکردی شهر به کار گرفته شود.

کلیدواژه ها:

تاب آوری شهری ، طراحی شهری ، پیامدهای ثانویه زلزله ، مورفولوژی شهری