تحلیل انتقادی مبانی بازدارندگی مجازات ها با تاکید بر یافته های جرم شناسی تجربی و الگوهای نوین پیشگیری از تکرار جرم

بازدارندگی مجازات ها از مبانی مهم توجیه پاسخ کیفری است؛ بااین حال، اعتبار آن به عنوان سازوکاری برای کاهش بزهکاری، نیازمند تفکیک میان شدت، قطعیت و سرعت مجازات و بررسی آثار واقعی هر مولفه بر رفتار مجرمانه است. این پژوهش با هدف تحلیل انتقادی مبانی نظری بازدارندگی و تبیین نسبت آن با یافته های جرم شناسی تجربی، محدودیت های شناختی مرتکبان، ناتوان سازی کیفری و الگوهای پیشگیری از تکرار جرم انجام شده است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی تحلیلی و روش کتابخانه ای و مروری، بر مبانی نظری جرم شناسی، مطالعات تجربی تکرار جرم و مقررات قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ تمرکز دارد. بررسی ها نشان می دهد که شدت مجازات، مستقل از احتمال کشف و محکومیت و نحوه ادراک مرتکب از خطر کیفری، شاخص کافی برای پیش بینی بازدارندگی نیست. همچنین، کاهش جرم در دوران حبس عمدتا باید از تغییر پایدار رفتار پس از آزادی تفکیک شود. در حقوق ایران، مواد ۱۸ و ۱۹ قانون مجازات اسلامی به ترتیب چارچوب تعیین مجازات تعزیری و درجات آن را مشخص می کنند؛ تبصره الحاقی به ماده ۱۸، مصوب ۲۳/۲/۱۳۹۹، نیز ذکر علت تعیین حبس بیش از حداقل قانونی را الزامی می سازد. افزون بر این، مواد ۳۷ و ۳۹، ظرفیت تخفیف مجازات و معافیت از کیفر را در شرایط قانونی مقرر کرده اند و مواد ۵۸ و ۶۴ به ترتیب در تحلیل آزادی مشروط و مجازات های جایگزین حبس اهمیت دارند. یافته ها همچنین بر ضرورت تفکیک همبستگی آماری از رابطه علی و توجه به عوامل اجتماعی اقتصادی موثر بر تکرار جرم دلالت دارند. بازدارندگی مفهومی وابسته به شرایط فردی، موقعیتی و نهادی است و ارزیابی معتبر آن به مطالعات طولی، شاخص های دقیق تکرار جرم و تفکیک آثار ارعابی، ناتوان سازانه و اصلاحی مجازات نیاز دارد.

کلیدواژه ها:

بازدارندگی کیفری ، جرم شناسی تجربی ، تکرار جرم ، ناتوان سازی کیفری.