عقلانیت دینی و امکان گفت وگوی بین الادیانی: تحلیل تطبیقی دیدگاه های ابن سینا و پل تیلیش

مسئله نسبت عقل و ایمان و نقش آن در امکان گفت وگوی بین الادیانی، از مهم ترین مباحث فلسفه دین معاصر است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که عقلانیت دینی در اندیشه ابن سینا و پل تیلیش بر چه مبانی معرفت شناختی و وجودشناختی استوار است و این مبانی چه تاثیری بر تبیین امکان گفت وگوی میان ادیان دارند. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد تطبیقی، مولفه های اصلی عقلانیت دینی را در آثار این دو متفکر بررسی و مقایسه کرده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که ابن سینا عقلانیت دینی را بر هماهنگی عقل و وحی، حجیت برهان و قابلیت عقل در کشف حقایق کلی مبتنی می سازد و از این رهگذر، امکان گفت وگوی دینی را بر پایه اشتراکات عقلی و مبانی مشترک هستی شناختی تبیین می کند. در مقابل، تیلیش با تاکید بر تجربه وجودی ایمان، زبان نمادین دین و مفهوم «نگرانی نهایی»، عقلانیت دینی را در چارچوب فهم تفسیری و معنابخش از تجربه دینی صورت بندی می کند و زمینه گفت وگو را در افق تجربه های مشترک انسانی و ساختارهای نمادین معنا جست وجو می نماید. نتیجه پژوهش نشان می دهد که اختلاف این دو دیدگاه نه در اصل عقلانی بودن دین، بلکه در مبنای عقلانیت دینی است؛ به گونه ای که ابن سینا از الگوی عقلانیت برهانی معرفتی و تیلیش از الگوی عقلانیت وجودی تفسیری دفاع می کند. بر این اساس، امکان گفت وگوی بین الادیانی را می توان در تلفیق دو سطح «فهم عقلانی حقیقت» و «فهم وجودی معنا» تبیین کرد؛ تلفیقی که ضمن حفظ هویت های دینی، مبنایی نظری برای فهم متقابل و ارتباط میان سنت های دینی مختلف فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

عقلانیت دینی ، گفت وگوی بین الادیانی ، ابن سینا ، پل تیلیش ، فلسفه دین تطبیقی