مرور انتقادی مطالعات تاب آوری اجتماعی-اکولوژیک درجوامع مبتنی بر منابع

تاب آوری اجتماعی– اکولوژیک مفهومی کلیدی در درک پویایی جوامع وابسته به منابع طبیعی است که توانایی یک سیستم را برای جذب اختلالات، سازگاری با تغییرات و بازسازماندهی در مسیر دستیابی به وضعیت مطلوب تر بیان می کند. این پژوهش با هدف شناسایی بنیان های نظری و روش شناختی مطالعات مربوط به تاب آوری در جوامع مبتنی بر منابع، با بهره گیری از مرور نظام مند و چارچوب پریزما انجام شد. بدین منظور ۲۰ مورد مطالعه ی معتبر بین المللی در بازه ی زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳ تحلیل گردید. یافته ها نشان داد که اغلب پژوهش ها بر رویکرد تکاملی و نظریه چرخه ی تطبیقی استوارند و تاب آوری را فرآیندی چندبعدی شامل ابعاد زیست محیطی، اقتصادی، اجتماعی، انسانی، فرهنگی و نهادی می دانند که در چهار مرحله ی رشد، حفاظت، فروپاشی و بازسازماندهی رخ می دهد. از دید روش شناختی، بیشتر مطالعات از روش های کمی مانند تحلیل مولفه های اصلی (PCA) و مدل سازی های مکانی مبتنی بر GIS بهره برده اند و در مقابل، پژوهش های کیفی با رویکرد استقرایی و تحلیل تم به واکنش های تاب آورانه جوامع پرداخته اند. نتایج حاکی از آن است که با وجود غنای نظری مدل چرخه ی تطبیقی، شکاف قابل توجهی میان مفاهیم نظری و سنجش تجربی تاب آوری وجود دارد و ادغام ابعاد اجتماعی، نهادی و فرهنگی در مدل های موجود ضروری است. این مطالعه با برجسته سازی خلا پژوهشی در زمینه تاب آوری جوامع معدنی، ضرورت توسعه ی چارچوب های بومی و میان رشته ای را برای تحلیل و تقویت تاب آوری در ایران پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

جذب ، انطباق ، تاب آوری اجتماعی- اکولوژیک ، چرخه تطبیقی ، جوامع مبتنی بر منابع