اعتبار در احکام ارزشی: طرحی نو برای تبیین ساختار ارزش ها با رویکردی واقع گرایانه

جایگاه «اعتبار» در احکام ارزشی از مباحث بنیادین فرااخلاق به شمار می آید و بررسی نسبت احکام اعتباری با واقع گرایی ارزشی، نقش تعیین کننده ای در تبیین ساختار ارزش ها دارد. هدف این مقاله ارائه بازتبیینی نوآورانه و واقع گرایانه از جایگاه اعتبار در احکام ارزشی در دانشهای انسانی است بطوریکه انواع اعتبار و اصول ساختاری حاکم بر آن ها شناسایی گردد، و نشان داده شود که احکام اعتباری، علی رغم شمول بر جعل و اعتبار، همچنان قابلیت ارزیابی عقلانی و داوری مبتنی بر واقعیت های ارزشی را دارا هستند. ساختار ارزش ها، پیش از هر چیز بر چهار حیث مبتنی است: ۱) منظومه اهداف انسانی، ۲) ویژگی ها و خصائص فاعل اخلاقی، ۳) واقعیت های شکل دهنده بستر عمل، و ۴) ویژگی های خود عمل. در این مقاله ضمن تحلیل چهار دیدگاه مهم در این حوزه، یعنی قراردادگرایی، برساخت گرایی، نظریه اعتباریات علامه طباطبایی و تبیین جایگاه اعتبار در اندیشه علامه مصباح یزدی، به ارائه دیدگاهی نو و مرحله ای در جایگاه اعتبار در ارزش خواهیم پرداخت. با روش توصیفی تحلیلی، دست کم پنج نوع اعتبار در احکام ارزشی شناسایی می گردد که می توان آن ها را مبنای دستیابی به اصول ساختاری ارزش ها دانست. این پنج نوع اعتبار عبارت اند از: ۱) اعتبار ترکیب در علل حقیقی، ۲) اعتبار علیت و سببیت، ۳) اعتبار نسبت، ۴) اعتبار نمادهای وحدت بخش، و ۵) اعتبار مرکب جامع. نتایج نشان می دهد که تمامی اصول ساختاری و مراحل پنج گانه اعتبارکردن، در چارچوب واقع گرایی در ارزش ها قابل بررسی، نقد، پذیرش یا رد عقلانی هستند.

کلیدواژه ها:

ارزش ، احکام ارزشی ، اعتبار ، قراردادگرایی ، برساخت گرایی ، نظریه اعتباریات