نقش «ترکیب های ناسازگار دستوری» در چرندپرند دهخدا

دوره مشروطه علاوه بر تاثیر سیاسی و اجتماعی در تاریخ ایران، از نظر ساده نویسی در نثر فارسی و متون ادبی نیز دوره ای مهم است و مطبوعات آن دوره به ویژه روزنامه صور اسرافیل و ستون طنز آن به نام «چرند پرند» از عوامل موثر در تحول نثر فارسی در دوره معاصر بوده است. موضوع این مقاله، بررسی و تحلیل نقش ترکیب های ناساز دستوری در نوشته های دهخدا در مجموعه «چرند پرند» در روزنامه صور اسرافیل است. نوشته های طنز چرند پرند سرشار از نوآوری های زبانی است که یکی از جلوه های برجسته آن، استفاده از ترکیب های ناساز دستوری است. ترکیب های ناساز دستوری، ساختارهایی هستند که از نظر صرفی، نحوی یا معنایی با قواعد زبان معیار ناسازند اما در قالب طنز، به شیوه ای خلاقانه به کار می روند تا جنبه های انتقادی، کنایه آمیز و هجوآلود اثر را تقویت کنند. در این نوشتار، نمونه هایی از این ترکیبات که از نظر صرفی، نحوی یا معنایی یا از چند نظر با زبان معیار ناسازند ارائه و تحلیل می شود. این مقاله نشان می دهد که چگونه این ناسازی های زبانی که خود جلوه ای از زبان عامیانه است، می توانند به ابزاری موثر در بیان طنز اجتماعی و سیاسی تبدیل شوند. این ترکیب ها، با ایجاد گسست در منطق زبانی رایج، موجب غافلگیری ذهنی مخاطب و در نتیجه خنده یا تامل می شوند. همچنین کاربرد این ترکیب ها روشی در ساده نویسی و شیوه ای بود که زبان نوشتاری را به گفتاری نزدیک کرد و از عوامل تحول آفرین در نثر فارسی پیش از دوره کنونی بود.

کلیدواژه ها:

دهخدا ، چرندپرند ، ترکیب ناساز دستوری ، زبان طنز ، هنجارگریزی ، ساختار نحوی