تحلیل انتقادی مبانی معرفت شناختی جریان قرآن پژوهی ایران معاصر

جریان قرآن پژوهی در ایران معاصر، در پاسخ به چالش های معرفتی، اجتماعی و دگرگونی های علوم انسانی جدید، رویکردهای تفسیری متعددی را شکل داده است. مسئله اصلی این پژوهش، آسیب شناسی و تحلیل انتقادی زیرساخت ها و پیش فرض های معرفت شناختی ناظر بر این خرده جریان هاست. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به داده های کتابخانه ای، ضمن بازخوانی سیر تطور مطالعات تفسیری از دوره سنت تا عصر حاضر، به عیارسنجی مبانی معرفت شناختی مفسران معاصر می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه جریان معاصر با تاکید بر مفاهیمی چون «امکان فهم همگانی»، «عصری سازی»، «ساختار چندمعنایی» و «کارکردهای ابزاری و استقلالی عقل» توانسته است ظرفیت های پویایی در پاسخ گویی به نیازهای زمانه ارائه دهد، اما در سطح خرده جریان ها دچار آسیب هایی است. افراط در «عقل بسندگی» یا «جامعه جامه نگری» از یک سو و سقوط در دام «عقل گریزی» و «تقلیل گرایی روایی» یا «علم زدگی تجربی» از سوی دیگر، مرزهای ضابطه مند تفسیر را مخدوش کرده است. نتیجه آن که سامان یافتگی قرآن پژوهی معاصر نیازمند بازتعریف نسبت میان عقل، نقل، شهود و دستاوردهای نوآمد بشری برپایه حجیت ذاتی قرآن و مرجعیت تبیینی اهل بیت است تا از افتادن پژوهش ها به ورطه تفسیر به رای و التقاط معرفتی جلوگیری شود

کلیدواژه ها:

تفسیر تطبیقی قرآن ، طبری ، ملاصدرا ، روش شناسی تفسیر ، ظاهر و باطن ، حکمت متعالیه ، معناشناسی قرآن.