تحلیلی فلسفی از مراتب «لذت و الم سعادت و شقاوت» در قرآن کریم به مثابه غایت سلوک عقلی با نگاهی به علم النفس سینوی

تبیین حقیقت «لذت و الم» و پیوند آن با «سعادت و شقاوت» یکی از مباحث بنیادین در تلاقی علم النفس فلسفی و آموزه های وحیانی است. مسئله پژوهش حاضر، واکاوی نسبت میان ساختار ادراکی نفس در فلسفه سینوی با مراتب پاداش و کیفرهای اخروی در قرآن کریم، به مثابه غایت سلوک عقلی و فرجام وجودی انسان است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد تطبیقی فلسفی نشان می دهد که ابن سینا با تفکیک قوای نفس، لذت را نیل به کمال متناسب و درک امر ملایم دانسته و برترین مرتبه آن را در فعلیت یافتگی عقل (عقل مستفاد) و اتصال به مبادی عالیه تبیین می کند. از سوی دیگر، قرآن کریم سعادت و شقاوت را در مراتبی فراتر از ابعاد حسی، تا التذاذ معنوی (رضوان من الله) و رنج های ادراکی (کلا انهم عن ربهم یومئذ لمحجوبون (مطففین، ۱۵)) ارتقا می بخشد. یافته های پژوهش حاکی از آن است که منظومه قرآنی نه تنها التذاذات حسی را نفی نمی کند، بلکه با ساختاربندی سلسله مراتبی، غایت نهایی کمال انسانی را در شهود حق و خروج از حجاب های ظلمانی تعریف می نماید؛ رویکردی که با چارچوب عقلانی علم النفس سینوی در خصوص تجسم ادراکات و ملکات نفسانی هم پوشانی و انطباق وثیقی دارد.

کلیدواژه ها:

لذت و الم ، سعادت و شقاوت ، علم النفس ، ابن سینا ، قرآن کریم ، سلوک عقلی