اختلاف نظر بی توضیح و عقلانیت باور دینی تحلیل و نقد نظریه نیکلاس والترستورف

مساله اختلاف نظر دینی یکی از بنیادی ترین مسائل معرفت شناسی دین معاصر است و نیکلاس والترستورف، از برجسته ترین فیلسوفان دین تحلیلی، در دهه های اخیر کوشیده است پاسخی بدیل به این مساله ارائه دهد. نظریه او که بر مفاهیمی همچون اختلاف بی توضیح، استحقاق معرفتی و اعتماد عقلانی استوار است، به روشنی در مقابل شواهدگرایی لاکی و مصالحه گرایی معاصر قرار می گیرد و می کوشد عقلانیت باور دینی را حتی در شرایط اختلاف همتایان حفظ کند. والترستورف با تاکید بر اینکه بسیاری از اختلاف نظرهای عمیق و ماندگار در فلسفه، دین و اخلاق بی توضیح هستند و نمی توان آنها را به خطا یا بی دقتی فروکاست، باور دارد آگاهی از چنین اختلاف نظرهایی لزوما به تعلیق باور نمی انجامد. از دید او، اگر شخص تمام وظایف عقلانی خود را در فرایند باورآوری انجام داده باشد، حتی در حضور مخالفان همتا می تواند باور خود را حفظ کند و همچنان مستحق داشتن آن باشد. این مقاله ضمن بازسازی و تحلیل نظام مند این نظریه، آن را از چهار نظر معرفت شناختی، روش شناختی، فضیلت محور و اجتماعی -هنجاری نقد می کند. نتیجه آن است که هرچند نظریه والترستورف گامی مهم در بازاندیشی عقلانیت دینی در جهان کثرت گرایانه است، در برابر چالش هایی همچون نقش شواهد مرتبه بالاتر، ابهام در مفهوم استحقاق، خطر جزم گرایی فضیلت پوش و دشواری پیوند عقلانیت شخصی با عقلانیت عمومی نیازمند بازسازی است. در پایان، چشم اندازهایی برای توسعه آینده این نظریه ارائه می دهیم و نشان می دهیم طرح فکری والترستورف راهی میانه بین شکاکیت مصالحه جویانه و جزم گرایی سنت گرایانه می گشاید.

کلیدواژه ها:

نیکلاس والترستورف ، اختلاف نظر دینی ، استحقاق معرفتی ، عقلانیت دینی ، شواهد مرتبه بالاتر